Hoàng đế Lý Nhân Tông là vị vua giỏi trị nước và có tâm hồn thi sĩ. Xã tắc trong giai đoạn thanh bình, thịnh trị đức vua có quyền dành cho mình những thú vui. Từ đó chung quanh ngài ngự cũng xuất hiện những quan lại luôn biết cách tung hô, nói lời xu nịnh. Họ gọi ngài là đức quân vương, thi sĩ. Thái phó Hỏa Văn Ngọ, Chi hậu phụng ngự Tụng Diễn nghĩ ra nhiều thú vui. Họ sắp xếp mời vua đi săn, vãng cảnh thù tạc, đàm đạo thơ phú. Cùng với các cuộc du hí, vin vào chuyện Lý Nhân Tông muộn sinh hoàng nam, bộ Lễ còn tổ chức các đợt nạp tần hàng năm. Mỹ nhân khắp các thôn ổ được kén tuyển vào cung. Nhiều đại thần có con gái lớn coi đó là thời cơ để dâng vua con gái, kiếm nơi nương bóng cho gia đình và tộc họ và mình. Họ săn đón nhờ cậy Thái phó Hỏa Văn Ngọ, các quan lớn trong bộ Lễ cả viên Chi hậu phụng ngự Tụng Diễn. Hậu cung tràn ngập cung tần, mĩ nhân.
Ngồi chót vót trên cao, ngày ngày nghe quần thần tung hô ngợi ca, dù là người thông tuệ, môi trường ấy cũng khiến vua ngày càng thích nghe tiếng nói thuận tai hơn lời can gián. Những lời sàm tấu của Hỏa Văn Ngọ dù nhiều khi khó tin nhưng nghe mãi cũng làm đức vua bị phân tâm.
Hoàng Thái phi Ỷ Lan mải mê xây chùa, lễ Phật nhiều tháng không về cung. Thái úy Lý Thường Kiệt rong ruổi kiểm tra việc quân. Chỉ khi có việc trọng Thái úy mới dự triều kiến. Các bộ, sảnh thì cũng gần như việc ai, người nấy biết, nấy làm.
Hà Ngô Tự và Nguyễn Trực Nhẫn nắm được nhiều tin không có lợi cho Thái sư Lê Văn Thịnh. Những người chống đối Thái sư nghe ra không phải chỉ để thay đổi chính sách kinh tế mà mục tiêu chính của họ là hất Lê Văn Thịnh khỏi cái ghế Thái sư. Tại lễ triều kiến, Lý Nhân Tông hỏi thái sư Lê Văn Thịnh:
– Ta nghe nói những chính sách cải cách kinh tế của khanh đang bị phản đối lắm. Nó còn tạo cớ cho quan lại nảy sinh lòng tham, quấy nhiễu dân lành.
Lê Văn Thịnh chưa kịp tâu thì Hỏa Vân Ngọ bẩm thêm:
– Tâu hoàng thượng cả bên giới tu hành cũng rất bất bình về việc tịch thu ruộng đất nhà chùa. Lại còn thu thuế cả những nơi thờ tự.
Lê Văn Thịnh thưa:
– Tâu hoàng thượng, các chính sách đó giúp cho triều đình quản lý xã tắc quy củ hơn. Thần đã kiểm tra, không có việc tiền thuế bị giảm sút. Chỉ những điền chủ, chúa đất, chủ nô lớn phải nộp thêm phần thuế mà lẽ ra trước đó họ phải nộp. Các nhà buôn to vốn, lãi nhiều cũng nộp thuế quá ít ỏi. Giờ điều chỉnh lại khiến họ bị ảnh hưởng quyền lợi mà phản ứng. Nhưng dân chúng nghèo thì hoan hỉ vui mừng. Chính sách cũng tạo công bằng trong làm ăn.
Đỗ Chùy thưa:
– Muôn tâu hoàng thượng, giới thương gia giữ nhịp sống của thị trường. Từ ngày áp dụng các biện pháp của Thái sư họ vô cùng chán nản, nhiều người muốn bỏ nghề.
Lê Văn Thịnh phản bác:
– Chín điều trong chỉ dụ cải cách hoàng thượng ban xuống đã giúp cho người dân ít vốn phát triển, cuộc sống đỡ khó khăn. Lòng dân biết ơn ca tụng triều đình, các ông có nghe thấy không hay chỉ dựa vào số ít nhà buôn, điền chủ, chúa đất giầu có bị đụng chạm đến quyền lợi kêu ca mà tấu trình sai lạc vậy.
Lý Nhân Tông vẫn có lòng kính trọng thầy giáo Lê Văn Thịnh. Nghe hai bên đối đáp, vua dàn hòa:
– Các ái khanh đều vì trẫm và xã tắc cả. Mỗi người có cái lý phải và chưa hoàn toàn đúng của mình. Nay trẫm cử Tả kim ngô Thái Bá cùng Đô thống nguyên soái Nguyễn Trực Nhẫn tra soát lại, trình bẩm để trẫm xem xét.
… Chưa ngã ngũ chuyện cải cách thì Nguyễn Trực Nhẫn và Hà Ngô Tự lại báo tin Thái phó Hỏa Văn Ngọ sai Đỗ Chùy bí mật sang châu Nam Ninh gặp Thành Trạc, viên Chánh sứ bộ nhà Tống mười một năm trước từng đàm phán với Lê Văn Thịnh về việc đòi đất. Hiện Thành Trạc đang làm Tả tàng khố phó sứ châu Nam Ninh. Đỗ Chùy yêu cầu Thành Trạc cho sao lục những thư từ văn kiện sứ bộ Lê Văn Thịnh gửi triều đình nhà Tống trước đây. Vậy là âm mưu hạ bệ Thái sư Lê Văn Thịnh được bới móc cả trong quá khứ.
Ba người bạn quê phủ Thiên Đức ngồi với nhau. Đặt ra các giả thiết. Mường tượng màn kịch Thái phó Hỏa Văn Ngọ dàn dựng. Họ chưa hình dung hết nhưng các “diễn viên” Đỗ Chùy, Thái Bá đã lộ mặt. Khuất Nô thì sao? Quốc sư Khô Đầu khá kín tiếng nhưng liệu bàn tay ông ta có chống lưng cho ai đó chăng? Vai trò của trùm Hội buôn người Hoa Đản Hớn như thế nào? Nhân vật ngoài cung đình nhà Lý này có dính dáng đến âm mưu chống đối Thái sư Lê văn Thịnh hay không?
Hà Ngô Tự hỏi:
– Đỗ Chùy sang Nam Ninh gặp Thành Trạc có sao chép được tài liệu gì quan trọng không?
– Ngu đệ sao được vài bản đây.
Lê Văn Thịnh vội cầm đọc, lộ vẻ căng thẳng. “Lưu bút của Lê Văn Thịnh trong thư gửi Kinh lược sứ Hùng Bản: “Thành Trạc nói: Thượng Điện, Hạ Lôi (huyện Đại Tân, Quảng Tây), Ôn, Nhuận, Anh, Giao, Vật Dương, Vật Ác, Kế, Thành, Cống, Lục, Tần, Nhiệm Động, Cảnh Tư, huyện Hà Kỷ gồm 18 xứ thuộc đất tỉnh nội địa; biên giới tại phía nam. Tiểu tử Bồi thần nghe theo mệnh, không dám tranh chấp”.
Bản tấu của Đỗ Chùy: “Binh bộ Thị lang Lê Văn Thịnh đã tự tung tự tác gửi thư cho Hùng Bản trái với chỉ dụ của bệ hạ. Lê Văn Thịnh nhượng bộ nhà Tống không đòi hai động Vật Dương, Vật Ác nhưng khi về nước Lê Văn Thịnh lại không trình báo lên vua những nội dung thư của mình, đó là phạm trọng tội khi quân…”.
Lê Văn Thịnh trầm tư. Ông chuyển cho Hà Ngô Tự bản sao lá thư ngoại giao đó. Thực tế lúc ấy vua Tống quyết không trả đất. Sau những đấu tranh mềm mỏng và thuyết phục Tống Thần Tông chịu trả lại ba châu sáu quận, nhưng giữ lại hai động Vật Dương, Vật Ác. Một khi Tống Thần Tông đã ban chiếu như thế thì Hùng Bản và Thành Trạc không thể làm khác. Lê Văn Thịnh cho rằng nên lui một bước. Làm quá căng cho khi không đòi được châu quận nào. Nay những kẻ chống lại ông moi móc các văn bản trao đổi từ hơn chục năm trước. Họ cố tình diễn giải sai lạc nhằm mục đích lớn hơn là quy tội khinh quân cho ông. Lê Văn Thịnh ngồi lặng một lúc lâu.
Hỏa Văn Ngọ sai Đỗ Chùy sang Nam Ninh gặp Thành Trạc. Việc gặp viên quan nhà Tống và sao chép văn quá dễ dàng như thế là điều khá lạ lùng! Phải có bàn tay nào đó can thiệp vào, Đỗ Chùy mới làm nổi việc đó. Nghĩ thế, Lê Văn Thịnh chợt cộm lên một nghi ngờ từ lâu. Ông cảm thấy mối quan hệ của Thái phó Hỏa Văn Ngọ với trùm Hội buôn người Hoa Đản Hớn có gì đó mờ ám, khuất tất. Sự nghi ngờ của Thái sư Lê Văn Thịnh bắt đầu bởi cuộc gặp lại một người từ hơn một năm trước mà ông chưa nói với ai. Sự việc quá lớn, nếu điều nghi ngờ ấy mà đúng thì tất cả các trò chống lại cải cách, tìm lại chứng cứ buộc tội ông trong cuộc bang giao đòi đất… chỉ là màn che giấu một âm mưu khủng khiếp. Chính vì thế nên Thái sư Lê Văn Thịnh nhắc mình phải thật cẩn trọng. Phải tìm ra chứng cứ. Ông không vội nói vơi hai người bạn thân Hà Ngô Tự và Nguyễn Trực Nhẫn. Ông cũng không tỏ ra khác thường để nàng Doãn khỏi lo.
Sau buổi trao đổi với các bạn, mọi việc trong cung đình vẫn như mọi ngày. Lê Văn Thịnh chờ đức vua Lý Nhân Tông gọi vào hạch tội, nếu bản tấu của Đỗ
Chùy đã dâng lên vua. Nhưng không thấy đức vua nói gì. Tuy vậy việc Đỗ Chùy sang Nam Ninh sao chép văn thư ngoại giao khiến Lê Văn Thịnh phải tra soát lại các giấy tờ, văn tự liên quan đến công việc triều chính. Điều đó không qua được mắt nàng Doãn. Lúc bên chồng nàng hỏi:
– Tướng công có muốn chia sẻ gì với thiếp không?
– Ôi nàng, chỉ là những khúc mắc nhỏ trong triều đình. Nàng đừng lo.
– Chưa bao giờ thiếp thấy tướng công trăn trở giữa giấc như gần đây. Có đêm còn nói mê những câu rất nặng nề với ai đó.
Lê Văn Thịnh biết không thể giấu được Doãn. Nàng cũng không phải một phu nhân yếu đuối:
– Nàng ơi, gần đây một số người chống lại cải cách của triều đình. Nó động chạm tới quyền lợi của họ. Chính sách đó do ta chắp bút, đức vua chuẩn tấu và ban chiếu thi hành. Họ không dám phê phán đức vua mà quay ra đổ cả cho ta.
– Nếu chỉ là những người bảo thủ chống lại sự cải cách thì mọi việc cũng không đáng lo. Nhưng thiếp linh cảm họ còn rắp tâm làm những điều khó lường với tướng công.
Lê Văn Thịnh ngỡ ngàng nhìn vợ:
– Nàng thật mẫn tiệp. Đúng là có người sàm tấu lên hoàng thượng nhiều điều về ta. Nhưng ta tự thấy mình không có lỗi gì lớn. Mọi việc chắc rồi cũng yên thôi. Nhưng từ nay nàng phải để tâm nhiều hơn tới người làm và những điều khác lạ có thể xảy ra trong dinh giúp ta.
Từ hôm ấy, nàng Doãn chủ động trò chuyện với chồng nhiều hơn. Sự quan tâm của người vợ yêu giúp Lê Văn Thịnh được san sẻ bớt nỗi lo vô hình ngày càng siết chặt quanh ông.
Sau buổi triều kiến thường lệ, Thái sư Lê Văn Thịnh biết tin Hoàng Thái phi Ỷ Lan mới từ hương Cổ Pháp về triều. Lê Văn Thịnh vội vào Lan Cung vấn an. Ngay từ phút đầu Lê Văn Thịnh đã nhận ra thái độ của Hoàng Thái phi có gì đó khang khác. “Chị Yến” không gọi Lê Văn Thịnh là “em” xưng “chị” thân mật như ngày nào. Hai người hỏi thăm sức khỏe nhau, nói dăm ba câu về quê hương Thiên Đức trong tâm trạng khá gò gượng. Lê Văn Thịnh nghĩ đã có kẻ khoáy vào việc chùa chiền mà Hoàng Thái phi rất sủng mộ. Trong tâm trạng này nếu có muốn giải thích với Hoàng Thái phi cũng thật không hợp cảnh. Lê Văn Thịnh xin lui. Ông nghĩ có lẽ phải nhờ đức vua nói giúp mong Hoàng Thái phi cởi bỏ nghi kỵ. Lê Văn Thịnh vái lạy xin lui, Hoàng Thái phi chợt bảo:
– Quan Thái sư bây giờ quyền lớn. Dù có áp dụng chính sách gì thì cũng nên nhớ Phật giáo là quốc đạo của triều Lý. Xin nương nhẹ tay cho.
Lê Văn Thịnh lạnh cứng người. Ỷ Lan nói xong quay ngoắt vào trong. Vậy là đúng như Lê Văn Thịnh nghĩ. Quốc sư Khô Đầu và giới tăng lữ đã phản ứng rất mạnh việc quản lý chùa chiền. Không biết họ tấu trình với Hoàng Thái phi những gì mà bà tỏ ra không hài lòng đến vậy.
Lý Nhân Tông không đả động gì đến chuyện Lê Văn Thịnh mắc tội vượt quyền vua thời đi đòi đất. Có thể đúng như Nguyễn Trực Nhẫn dự đoán. Bọn chúng tìm mọi lý do để hạ bệ Thái sư Lê Văn Thịnh. Thư từ bang giao đòi đất chỉ là một cái cớ thêm vào. Chúng đang ủ mưu lớn hơn.
Đêm đêm, giữa cơn trằn trọc, bao nhiêu câu hỏi cũng vần vũ trong đầu Lê Văn Thịnh: “Hỏa Văn Ngọ vu mình mắc tội khi quân. Sao không thấy đức vua nói gì? Phản ứng của hội Phật giáo đến mức nào mà Hoàng Thái phi Ỷ Lan tỏ ra tức giận thế? Chúng sẽ làm gì tiếp theo nữa đây?” Nghĩ đến đó, Lê Văn Thịnh lại nhớ cuộc gặp gỡ, đàm đạo với người chủ quán kì dị trên đê sông Thiên Đức ngày vào kinh ứng thí. Nó dường như chẳng liên quan gì tới những việc đang diễn ra. Vậy mà từ ngày gặp chuyện rắc rối vài đêm nó lại như đánh thức ông. Lê Văn Thịnh lờ mờ tự hỏi, hay cuộc gặp gỡ đêm đó do trời sắp đặt. Vị chủ quán ấy không phải người thường. Đó là thiên sứ mách bảo Lê Văn Thịnh về hậu vận: “Trăng no vằng vặc đấy. Vực đen thăm thẳm đấy…”.
… Cuối năm, núi công việc triều chính càng đè nặng lên vai Thái sư Lê Văn Thịnh. Chưa bao giờ ông thấy thiếu hứng thú khi làm việc như thời gian này. Nhiều hôm ông về dinh vào cữ nửa đêm. Doãn Hoàn Doãn vẫn đợi cơm. Nàng đợi chồng trong sự thương cảm xót xa.