Vua Thái Đức cầm một đạo quân đóng ở thành Gia Định làm dự bị. Hai ngả đường bộ đã có quân của Đô đốc Phạm Văn Tham, phó đô đốc phò mã Trương Văn Đa, Đại tướng Phan Văn Lân và phò mã Vũ Văn Nhậm đón chúng. Phòng tuyến Quảng Ngãi giao cho Đại tư mã Ngô Văn Sở canh trừng quân triều đình Lê – Trịnh. Nguyễn Huệ cử Nguyễn Hữu Chỉnh ở lại Quy Nhơn cùng vợ chồng đô đốc Bùi Thị Xuân bảo vệ kinh thành. Đô đốc Nguyễn văn Tuyết cầm một cơ đội đảm nhiệm việc liên lạc, tiếp ứng hậu cần. Trước ngày cất quân chống giặc Xiêm không lâu, Nguyễn Hữu Chỉnh mới được Nguyễn Huệ cho biết đại binh Xiêm La vào xâm lược. Chỉnh xin theo ra trận nhưng Nguyễn Huệ không cho. Huệ nói thác là Chỉnh mới vào đã giúp thủy quân Tây Sơn trưởng thành rất nhiều, nhưng chưa có thời gian nghỉ ngơi. Huệ nói với Chỉnh chiến thắng lần này Chỉnh cũng được ghi công lớn như các tướng soái khác. Nguyễn Hữu Chỉnh vâng mệnh trong lòng không khỏi phân vân. Chỉnh cảm thấy Nguyễn Huệ chưa thực sự tin mình.

Rạng sáng ngày 20 tháng 1 năm 1785, đạo quân thủy hai vạn tên cùng ba trăm chiến thuyền Xiêm La làm dậy sóng sông Tiền. Năm chục soái hạm lừng lững dẫn theo các cơ đội hàng ngũ tề chỉnh từ ngả Kim Sơn, Bình Thạnh Đông, Hàm Luông… rầm rộ kéo xuống. Chúng ngạo nghễ dăng dăng như vào chỗ không người. Nước sông sôi sùng sục. Sóng dựng bờm nối nhau vỗ oàm oạp vào bờ. Những vạt lau sậy hai ven sông không ngóc lên được. Khí thế tưởng không gì cản nổi. Bỗng từ phía trên Cồn Bà Kiều và Cồn Bốn Thôn, năm chục khinh thuyền Tây Sơn ào ra. Những chiếc thuyền dài, mảnh nhỏ bé mà vô cùng nhanh nhẹn. Chúng vây quanh những soái hạm đi đầu. Tên bay rào rào. Bắn đứt dây buồm. Vài tấm buồm lớn ập xuống. Thuyền giặc xoáy vặn nghiêng ngả. Trận mư tên rào rào lên đài chỉ huy. Lính Xiêm La trúng tên nhào xuống nước. Xuất hiện cả tên tẩm dầu mang lửa. Chiêu Sương chưa hiểu đám thuyền như bầy ruồi, bầy ong kia định làm gì thì bộ tướng hốt hoảng la lên: “Thưa chủ tướng. Bọn Tây Sơn đục đáy thuyền”. Các soái hạm kế bên cũng la hét: “Quân Tây Sơn quăng móc sắt lên tầu”… Lính Xiêm nằm nhoài rướn cổ nhòm xuống chỉ thấy bóng những con thuyền dài, mảnh chao đi, đảo lại như những con cá mập. Võ Văn Đai chỉ huy mười chiếc thuyền sáp tới trước soái hạm của Chiêu Sương. Tên bay lên trúng mấy tên lính đứng cạnh Chiêu Sương. Chúng kêu gào thảm thiết trước khi chết. Chiêu Sương nổi xung, phất cờ hiệu lệnh cho tất cả chiến thuyền Xiêm La đuổi theo. Hắn không ngờ cả đạo thủy binh đã lọt vào đoạn sông rộng. Chiêu Sương phất cờ lệnh chia hai mũi ào lên tạo gọng kìm vây quân Tây Sơn vào giữa. Những chiếc soái thuyền lừng lững phăm phăm như muốn dìm chết những chiếc thuyền nhỏ như vỏ đỗ kia. Võ Văn Đai phất cờ, đội sói biển nhanh nhẹn phân tán. Dăm chiếc một lượn như cá kiếm giữa khoảng trống hai thuyền giặc. Chiêu Sương càng điên tiết. Không hiểu đang đánh nhau kiểu gì. Một nhúm thuyền như cọng lá. Như đàn ong luẩn quẩn làm rối chân, vướng tay gã khổng lồ. Chiêu Sương tưởng có thể tóm được chúng. Vậy mà như bắt bóng ma. Như vồ ảo ảnh. Nhận ra đám thuyền nhỏ Tây Sơn không có ý giao chiến thì muộn rồi. Trên thượng nguồn và dưới hạ nguồn thủy quân Tây Sơn đã thành thế bao vây. Chiêu Sương giật mình tìm cách thoát ra thì trời đất như vỡ bung. Đầu tiên là hỏa pháo gầm rít giã xuống soái hạm chỉ huy. Trống lệnh, kèn đồng, tiếng quân reo như sấm dậy. Hai bờ sông, từ Cồn Bà Kiều, Cồn Bốn Thôn, Cù Lao Thới… nhan nhản thuyền nhỏ, bè mảng ào ra. Tên lửa, đụn lửa, thuyền chứa chất cháy như từ trên trời ập xuống, từ dưới nước mọc lên. Đoạn sông trở nên quá chật chội bởi mấy trăm chiến thuyền. Tiến lui đều không được nữa. Đầu đuôi đều bị khóa. Thuyền Xiêm La vón cục lại làm mồi cho lửa. Ba bề bốn bên, chỉ thấy lửa với lửa. Sáng rực một vùng trời. Lửa bừng nộ suốt một ngày một đêm. Hình như nước sông Tiền cũng hóa thành bể dầu. Cảnh tượng chẳng khác gì Hỏa Diệm Sơn phun trào. Rạch Gầm – Soài Mút cuồng nộ không thua gì Ngô Chu Du đốt thủy quân Tào Tháo hơn ngàn năm trước trong trận hỏa công Xích Bích. Thảm thương thay.

Tướng giặc Chiêu Sương bỏ soái hạm nhảy xuống một chiến thuyền nhỏ. Hơn chục chiếc vây quanh bảo vệ chủ tướng. Chúng phá vây cố bơi về bờ. Vài chục chiếc nữa chạy túa theo các hướng thoát thân. Chiêu Sương nhằm bờ tây sông Tiền lao tới. Hắn cố liên lạc với các cánh quân bộ. Chiêu Sương không biết cả Chiêu Tăng, Lục Côn, Sạ Uyển đã bị đánh tan tác từ mờ sáng. Các tướng nhà Nguyễn, Châu Văn Tiếp, Mạc Tư Sanh, Đinh Văn Lượng, Nguyễn Văn Oai… đều bị chém tại trận. Đại tướng Xiêm La là Sạ Uyển chết trong đám loạn quân. Chiêu Sương chưa vào đến bờ thì hơn mười chiếc sói biển bất ngờ xuất hiện. Tên tẩm dầu bay tới tấp, phủ lên thuyền giặc. Chiêu Sương trúng tên, tử trận. Không một chiếc thuyền nào vào được tới bờ.

Cả hai cánh quân Xiêm La trên bộ đều bị tổn thất nặng. Đạo thủy binh gần như xóa sổ. Nguyễn Phúc Ánh mặt cắt không còn hạt máu. Cuống quýt, thất thần bám theo tàn quân của Chiêu Tăng và Lục Côn. Vua Xiêm Ra Na nghe tin đại bại, trong lòng còn kinh sợ hơn. Hai trong bốn viên đại tướng tài giỏi nhất của quân đội Xiêm La bỏ mạng trong trận này. Gần một vạn quân bộ nằm lại. Hơn một vạn thủy binh hùng mạnh cùng mấy trăm chiến thuyền của quân đội Xiêm La mãi mãi vùi thây dưới dòng sông nước Việt. Ra Na cay đắng đã cưu mang Nguyễn Phúc Ánh mà dẫn tới thảm họa này.

Võ công Rạch Gầm – Soài Mút khiến mãi mãi các triều đại Xiêm La, Chân Lạp, Ai Lao về sau không còn dám ngó tới Đại Việt. Cái tên Nguyễn Huệ làm các tướng giặc đời sau phải rùng mình mỗi khi nhắc tới.

Vua Thái Đức Nguyễn Nhạc mở lễ khao quân lớn ở thành Quy Nhơn. Từ ngày Tây Sơn tam kiệt khởi binh, chưa đối đầu trận nào với giặc ngoại bang. Và cũng chưa có trận nào đại thắng nhanh chóng và oanh liệt như võ công Rạch Gầm – Soài Mút. Thanh thế triều đại Tây Sơn ngút trời. Các đô đốc, tướng lĩnh, binh sĩ được tuyên dương công trạng và thưởng lớn. Nguyễn Hữu Chỉnh là người mới theo Tây Sơn cũng được vinh danh. Chỉnh cảm kích lắm. Các đại thần thay nhau chúc tụng. Nguyễn Huệ tỏ ra khá thờ ơ với các trò tung hô. Sự nịnh nọt, bợ đỡ nảy nở rất nhanh và tươi tốt trong các cung đình. Cái trò thủ dâm chính trị chỉ làm người thường cảm thấy sung sướng, hãnh diện. Nó đánh lừa và làm hại cảm giác của những kẻ có trí lự. Huệ cầm hai cốc rượu kéo Nguyễn Hữu Chỉnh ra một góc xa khuất nơi tiệc tùng. Giọng hồ hởi:

– Tôi phải có lời cám ơn tướng quân đấy.

– Dạ, Bắc Bình vương đánh trận này giặc Xiêm La, Chân Lạp chắc không bao giờ còn dám nhòm ngó Đại Việt ta nữa. Tôi có giúp được gì đâu.

– Có đấy. Có đấy.

– Thực tình tôi vẫn không hiểu ý ngài.

– Ông có nhớ lần ta bàn về thành lập quân thủy ở Hội An mấy năm trước chứ?

– Tôi vẫn nhớ cuộc nói chuyện đó.

– Nhờ gợi ý của ngài hôm ấy, tôi đã lập ra đội sói biển một ngàn lính với năm mươi khinh thuyền. Trận này nó làm tiên phong và lập công đầu đó.

Nguyễn Hữu Chỉnh ngỡ ngàng. Thực sự ngỡ ngàng. Phải nói Chỉnh như bị sốc. Cố trấn tĩnh, Chỉnh giơ cao cốc rượu nồng nhiệt chúc mừng:

– Bắc Bình vương là người thần, người thần. Tôi chỉ còn biết bái phục, bái phục. Nhưng ngài cũng làm tôi tò mò quá. Sói biển? Cái tên gợi quá. Hôm nào phải xin ngài cho tôi thăm thủy đội này.

Tất cả các biểu hiện của Nguyễn Hữu Chỉnh đều không qua mắt của Nguyễn Huệ. Một chút khoái chí nhưng Huệ giấu cảm xúc rất tài, cũng hồ hởi không kém:

– Nhất định cho thăm. Nhất định cho thăm. Đúng như ông mách. Lính sói biển toàn bọn người lấy sông nước làm nhà. Có cả cướp biển nữa – Nguyễn Huệ cười – chúng đánh quân Xiêm La mà như làm xiếc trên nước. Như trêu ngươi. Như chọc tức. Sướng mắt vô cùng.

Đám quần thần say trong đại lễ. Nhiều người kính cẩn nhắc đến tên Bắc Bình vương. Họ thi nhau nói đến chiến công lững lẫy vừa qua. Vua Thái Đức tỏ ra vui lắm. Ông đưa mắt nhìn, cất giọng hỏi: “Chú ba đâu?”. “Bắc Bình vương đâu nhỉ?”… Nhưng Huệ như không nghe thấy. Ông mặc kệ họ.

Trong con mắt không ít người lúc này Nguyễn Huệ và Nguyễn Hữu Chỉnh như hai người bạn thân. Huệ cười đùa ngả ngớn với Chỉnh, khiến Nguyễn Hữu Chỉnh cũng hơi thấy làm lạ. Chỉnh đâu biết lúc này Huệ mới thực sự rũ bỏ được nỗi lo trước trận phục kích giặc Xiêm La ở Rạch Gầm – Soài Mút. Huệ đang chút bỏ nỗi lo đó theo cách riêng của mình. Sự đắc ý trong việc lập ra đội sói biển đang dâng lên trong lòng Nguyễn Huệ. Sự đắc ý vì đã qua được mặt được con “hải ưng” Nguyễn Hữu Chỉnh. Huệ khoái chí vì trong đám quần thần quanh ông chỉ có Chỉnh hiểu tầm cỡ con người Huệ. Hiểu được mưu lược, tham vọng của Huệ. Nhưng Chỉnh vẫn bị Huệ qua mặt.

Nguyễn Hữu Chỉnh vui vì đã hòa nhập được vào với triều đình Thái Đức. Nhưng câu chuyện về đội sói biển khiến Chỉnh thực sự kinh sợ Nguyễn Huệ. Bên ngoài Nguyễn Hữu Chỉnh hết lời ca ngợi, nhưng bên trong Chỉnh cố giấu sự nể phục tài năng quân sự thiên bẩm của viên tướng trẻ này. Sau hôm khao quân, mỗi lần nhớ tới Huệ, Nguyễn Hữu Chỉnh lại toát mồ hôi. Không thể xem thường con người này. Mới ba mươi hai tuổi đầu, Nguyễn Huệ giống như một khối thiên thạch khổng lồ chứa đầy bí ẩn.

Cả thành Quy Nhơn còn đang say lễ mừng chiến thắng thì Nguyễn Huệ bất ngờ tấn công Bùi Thế Đạt. Dẫu đã hết sức đề phòng, Châu Ổ cũng nhanh chóng bị vỡ trận. Sau hai ngày cầm cự, Bùi Thế Đạt núng thế phải bỏ Quảng Nam, rút lên núi. Dựa thế hiểm trở của Hải Vân sơn, Đạt cho dựng nhiều lớp đồn lũy bảo vệ Thuận Hóa. Bắc Bình vương Nguyễn Huệ mở rộng cương thổ Tây Sơn hết điạ phận Quảng Nam, tới tận Liên Chiểu, Đà Nẵng.

Sau võ công Rạch Gầm – Soài Mút, Bắc Bình vương Nguyễn Huệ trở thành ngôi sao rực sáng trong thế cuộc Đại Việt cuối thế kỷ XVIII.