Mùa hè năm nay đã vắng bóng tiếng ve sầu. Mới một năm trước, cây Xoài Thanh nhà ông hàng xóm như cái trụ báo thức khổng lồ cho mùa hè oi ả. Giờ đây, ở đó đã mọc lên một căn nhà. Cả xóm bây giờ chỉ còn vài cây to, để lũ ve có thể đến và thực hiện nghĩa vụ thoát xác thiêng liêng của mình. Những chú ve đầu tiên cũng đã bắt đầu râm rang trên cây Xoài Tứ Quý trong vườn. Khu vườn bỗng nhiên trở nên nhộn nhịp hơn hẳn.

Có lẽ những người dân thành thị nghe nhạc, đọc thơ sẽ tưởng tượng ra những giai điệu ngân nga. Đó như một khúc hát chào đón họ, bởi những chú ve hòa nhã. Nhưng chỉ có cư dân của vườn mới hiểu: mọi chuyện dễ dàng đổ bể khi nghe chúng kêu cả ngày. Cũng giống như vị khách lâu ngày không ghé, đang ở bên nhà ba mẹ người giữ vườn vậy. “Không biết khi nào gã này mới đi. Mình bắt đầu khó chịu, mệt mỏi vì lũ ve này rồi”, hắn vừa nghĩ vừa nhìn qua xem người khách kia đã đi hay chưa.

Gã đó lớn hơn người giữ vườn vài tuổi. Gã làm kiểm lâm ở đồn nào đó, chả rõ. “Kiểm lâm kiểu gì mà cái bụng to dữ? Hổng lẽ dành ăn mật ong cả ngày với gấu?”, đó như câu khẩu hiệu người giữ vườn dành cho gã. Cách vài tháng, gã lại bảo là mình ở rừng mới về, rồi ghé thăm ba mẹ người giữ vườn. Gã thường mang theo vài sản vật, không rõ lấy từ đâu. Trước đây nghe nói, trong lúc còn làm gỗ, gã đã mang một món nợ ân tình nào đó với ba của người giữ vườn. Vì thế, lễ Tết gã lại đến thăm hỏi, có khi còn mang theo cả vợ và con. Hôm đó gã đi một mình, mang theo bịch vỏ cây gì đó. Nghe nói, nó dùng trị bệnh xương khớp. Lại một tên thầy lang bốn chấm không. Cũng chẳng rõ sao bây giờ ai cũng nghĩ mình là bác sĩ. Cứ đọc báo mạng rồi kháo nhau đủ thứ phác đồ dân gian, xả láng trị bệnh. Ngày nào những người hàng xóm già cũng khoe khoang về thuốc này, bác sĩ kia. Chả thấy ai kể cho nhau nghe mình đã tệ thế nào mà phải mắc bệnh. Mọi thứ ngày một lệch lạc một cách kì lạ.

Sau một hồi dọn dẹp đám chuối Chà Bột và Si Mon để lấy ít nắng cho cây con đang ươm bên dưới, cũng đã quá giữa trưa. Người giữ vườn thấy đói. Hắn nhìn qua bên nhà ba mẹ thì thấy vị khách cùng ba mẹ đang dọn mâm cơm trưa. “Thôi thì để họ ăn trước xong rồi mình qua”, hắn thầm nghĩ. Nhưng một lát sau, khi rửa tay chân và đung đưa trên võng nghỉ trưa, vị khách đi qua rồi chào hỏi.

– “Khỏe không bạn? Bác kêu qua ăn cơm chung. Có nấm tui lấy ở rừng về.” – Giọng gã kiểm lâm đúng kiểu đại diện cho sự thô lỗ của loại người tự tin thái quá, luôn muốn lấn áp người khác. “Ai làm bạn với cha nội hồi nào?”, người giữ vườn thầm nghĩ.

– “Có nấm hả? Vậy đi qua ăn cơm.” – Hắn chỉ quan tâm đến nấm. Những thứ khác sẽ chẳng còn quan trọng trước đồ ăn ngon trong cơn đói trưa hè, sau khi đã làm việc vất vả.

“Sao để um tùm vậy không tỉa bớt đi cho dễ? Ở vậy rắn rít vô nhà sao? Ban đêm khí độc nó nhả ra nhiều à cha ơi?” – Đoạn đường đi qua nhà ba mẹ chỉ khoảng vài ba mét mà gã bụng phệ đã kịp nói ra ba câu. Nhưng người giữ vườn thì chỉ nghe thấy lũ chim kháo nhau trên cây Chùm Quân rằng: “Lại thêm một tên biết tuốt! Tội người giữ vườn quá tụi mày ơi!”

Sự bắt đầu của bữa cơm trưa như cứu rỗi người giữ vườn. Lúc ăn là lúc hắn thấy hạnh phúc nhất, mọi thứ còn lại chẳng còn mấy ý nghĩa. Nhưng đó cũng là lý do hắn chỉ muốn ăn một mình. Thức ăn ngày càng đậm hơn có lẽ cũng có lý do của nó. Trên bàn ăn bây giờ họ nói đủ thứ chuyện, miên man trong những rôm rả, hay bị lạc mất vào suy nghĩ lo lắng bất tận. Vị giác của họ bị chia năm xẻ bảy, nên cần thứ gì mạnh hơn để cảm thấy mình còn đang ăn, còn đang hiện tồn. Họ còn thông qua sách dạy nhau đừng đi ăn một mình. Dần bữa ăn trở thành bàn đạp cho thứ mong muốn gì đó, có lẽ người đầu bếp chân chính nhất sẽ cảm thấy chạnh lòng. Bữa ăn hôm đó cũng trở nên như thế, sau vài khoảng lặng ban đầu.

– “Nhà cô chú đẹp ghê, đủ loại hoa kiểng.” – Gã kiểm lâm đã bắt đầu trò chơi của mình. “Gã này đang đánh đồng với đủ loại là đẹp sao?”, người giữ vườn nghĩ vậy khi đang ăn cơm với nấm xào tiêu của mẹ hắn làm. Có lẽ món ăn bị giảm đi một vài điểm ngon vì sự phá vỡ im lặng ấy.

– “Con qua bên kia chưa? Như cái đám rừng kìa.” – Sau câu nói ấy, người cha cùng hai gã đàn ông to con mập bự cười nhếch mép khi nhìn nhau. Như thể một giao kèo làm đồng minh của quỷ dữ.

Vẻ mặt và nụ cười ấy đại diện cho sự bỉ ổi của những tên hèn hạ, luôn muốn tìm đồng minh để tấn công kẻ khác. Họ luôn phải tìm ai đó cùng phe với mình. Để cùng nhau, họ hạ thấp kẻ khác xuống. Bằng cách đó, họ cảm thấy mình thật đặc biệt. Đó là sự đặc biệt khi được là một phần trong đám đông tầm thường. Những kẻ đó đâu hề nhận ra. Những con sói đơn độc một mình đứng giữa trời đất chẳng hề bận tâm. Họ dùng năng lượng của mình cho sự sống. Để tẩy rửa ô uế trên những chiếc móng vuốt và răng nanh của mình trong quá khứ. Họ đâu hề bận tâm những kẻ tâm hồn đã bị đầu độc. Đứng cùng với đám càng đông, sự mục rỗng càng khó chữa lành.

– “Đám rừng ấy có trật tự.” – Người giữ vườn vừa chan một ít canh nấm vào chén để húp. Hắn nói mà không nhìn ai cả, chỉ nhìn đám nấm ngon lành.

– “Tui thấy nó um tùm quá đó bạn.”

– “Hỗn loạn chứ trật tự gì.” – Ba người giữ vườn thêm vào, như củng cố cho đồng minh của mình.

– “Đó mới là sự đa dạng thật sự.” – Người giữ vườn đứng dậy sau câu nói ấy. Hắn đem chén của mình đã ăn xong đi rửa rồi úp lên gọn gàng. Sau đó, hắn cùng con chó của mình quay lại khu vườn nhỏ, kèm theo hai cái bánh tiêu trên tay. Một cho hắn, một cho chú chó khoái ăn bánh chiên.

Người giữ vườn ngồi trên chiếc ghế nhôm dưới gốc cây me. Hắn cắn một miếng, lại cho con chó một miếng bánh tiêu. Như hai lữ khách lạc đường, chia nhau cái bánh ngụm nước. Ăn gần xong hai cái bánh thì tiếng bước chân lẹp xà lẹp xẹp đi qua. Đó là gã kiểm lâm dành ăn mật ong với gấu. Chú chó đã quen mùi hắn nên không sủa dồn dập như lần đầu gã đến. Gã lại bắt đầu một tràng pháo những câu cà khịa. “Có lẽ bụng hắn to không phải do mật ong mà do có nhiều pháo, loại pháo nổ rất to”, người giữ vườn xoa đầu thì thầm vào tai chú chó trước khi vị khách qua đến.

– “Xin lỗi nha, tui không muốn làm mọi người khó chịu. Nhưng tui không hiểu ý ông lắm. Tui thấy ba mẹ ông cũng không hài lòng. Sao ông không dọn dẹp? Ở vậy muỗi mòng, bệnh tật rồi mệt thêm. Tội cho cô chú lo cho ông lắm.” – Gã chẳng có vẻ gì là muốn xin lỗi khi nói ra hai chữ đó. Ánh mắt khi nói xin lỗi lại hướng vào trong cửa sau nhà. “Chắc hắn đang xin lỗi con thằn lằn chuyện trộm hạt giống”, người giữ vườn cười khì khi nghĩ đến cái mặt con thằn lằn.

– “Lấy ghế đi ngồi rồi nói. Trời nắng đứng chi cho mệt.”

Gã pháo nổ lẹt đẹt vào nhà lấy thêm cái ghế nhôm bên nhà ba mẹ người giữ vườn. Trong khi đó, người giữ vườn vào nhà lấy mấy cái bánh gạo và rót hai ly nước vối ra vườn. Đợi một lát thì hai người ngồi dưới gốc Xoài Tứ Quý. Lúc đó lũ ve đã im bặt. Có lẽ chúng đang lắng nghe điều gì đó.

– “Lũ ve đã dừng kêu. Ông có thấy lạ khi bên kia không có ve mà bên đây có không?”

– “À, hồi nãy qua kêu ông ăn cơm có nghe. Ừ nhỉ, sao bên kia nhiều cây to mà không có ve?”

– “Ba tui ổng mới xịt thuốc sâu cho đám Mai. Đào đâu ra mà kêu. Ông làm kiểm lâm phải nhận ra màu sắc lá của cây khỏe mạnh là sao chứ.”

– “À, tương đối đậm, gân lá rất nét. Nói mới để ý, cây nào ở đây cũng tốt. Ông tưới thường xuyên hả?”

– “Hai tháng nắng không hề tưới một giọt nước ở khu này. Trong rừng có ai tưới đâu, nó cũng tốt đó thôi.”

– “Ý là ông làm vườn rừng chứ gì? Nhưng cũng cắt tỉa cho gọn để dễ đi chứ, um tùm quá vậy.”

– “Đừng giận nha. Tại ông mập và nặng nề quá, chứ di chuyển vặn người một tí thôi.”

– “Quê thiệt chứ. Còn muỗi sao?”

– “Tui ở đây ba năm, qua 2 đợt dịch lớn, chưa hề bị bệnh tật gì cả. Nếu như ông nghĩ, chắc muỗi nó tha tui ra ngoài bãi tha ma lâu rồi.”

– “Cũng có lý. Ông ít tưới, độ ẩm cũng không cao. Muỗi chắc cũng không đẻ quá nhanh.”

Người giữ vườn không còn muốn nói chuyện thêm. Từ sáng hắn đã làm việc với bụi chuối rất mệt và chỉ muốn đi ngủ. Hắn chả muốn giải thích gì thêm về khu vườn. Kể từ khi hắn về với khu vườn, hắn nhận ra có sự nhầm lẫn về đa dạng và hỗn loạn, không gì cứu chữa nổi. Sự hỗn loạn là biểu hiện của sự tập trung quá mức vào thứ chúng ta thích. Những người trồng cây cho vui, họ rất dễ trở nên chán và bỏ bê chúng sau một đợt phong trào nổi lên. Cứ thế như con cuốn chiếu, hết cây này đến cây khác bị bỏ rơi. Chỉ một vài loại tại một thời kỳ họ vui thú với chúng, chăm chút từng tí một như một đứa con cưng. Để rồi một ngày chúng đổ bệnh thì chẳng còn sức chống chọi. Những bộ rễ được tưới quá nhiều sẽ dễ sinh ra nấm mốc. Như trong “Thượng kinh ký sự”, Lê Hữu Trác đã miêu tả gốc gác của bệnh tật nơi hoàng cung là do được nuông chiều mà ra. Những cái cây đã “bị úm quá kỹ”. Khi được chăm sóc vừa đủ, sức sống của chúng sẽ trở nên mãnh liệt, chống chịu trước những nghịch cảnh ngặt nghèo. Chúng sẽ vượt qua với sự nâng đỡ, tương hỗ, tương tác qua lại với những người bạn nhiều chủng loại khác, những sinh thể sống cùng nhau. Người giữ vườn là người nắm giữ tinh thần của sự đa dạng ấy, như ông già làng tưởng chừng chẳng làm gì cả. Nhưng cách tốt nhất để làm là tạo điều kiện cho chúng tự đứng trên đôi chân mình.

– “Mấy vấn đề đó chỉ như lá như cành thôi. Ông đi rừng hãy chiêm nghiệm về hỗn loạn và đa dạng. Mà này, làm gì thì làm nhưng đừng có mập như giờ. Kiểm lâm vậy không ai tin đâu.”

Như chạm vào lòng tự ái, gã khách đứng phắt dậy. Gã không thèm cất cái ghế về chỗ cũ mà đi thẳng về nhà bên kia. Người giữ vườn cúi đầu mười giây, ngẩng mặt lên nhìn trời. Hắn thở hắt ra một hơi thật dài rồi đứng dậy, cất ghế đi vào nhà. Hắn nhận ra một con người đã đi lạc quá xa, khó lòng quay trở lại. Trở lại với sự học tinh khôi, mà cũng quyết liệt của đa dạng. Hỗn loạn sẽ còn bao trùm rất lâu nữa. Nhưng những len lỏi của khu vườn phong phú sẽ dần lấn áp trở lại. Cũng như sự lấp đầy và tạo dựng chỗ trống cùng một lúc của tự nhiên. Người giữ vườn nằm dài ra sàn gạch Tàu mới lau sạch sẽ, mát rượi. Lũ Ve cũng chiều lòng hắn mà kêu từng đợt, không liên tục. Trưa hôm đó hắn đã nằm mơ gì đó. Có lẽ chỉ lũ Ve trên cây biết rõ.