Các triều đại nối nhau, thịnh rồi suy. Nhà Lý hết lộc. Nhà Trần khởi lên rồi cũng đến hồi kết thúc. Âu cái lẽ thường như đức Phật dạy: “Thế giới vô thường, sinh diệt biến đổi”. Bao nhiêu chuyện đã bị thời gian che phủ. Sông, biển cũng trải qua bao đận bể dâu. Vậy mà câu chuyện “Trạng nguyên hóa hổ” vẫn âm thầm lưu truyền trong chúng dân. Họ không tin những gì lịch sử viết. Câu nói người đời: “Trăm năm bia đá thì mòn. Ngàn năm bia miệng vẫn còn trơ trơ” chứng minh thật sinh động cuộc đời Thái sư, Trạng nguyên Lê Văn Thịnh.

Hơn bốn trăm năm sau, giữa thời thịnh trị kỷ nhà Hậu Lê, vị vua anh minh nhất vương triều Lê nghe thấu lòng dân. Đức Lê Thánh Tông, vị hoàng đế đầu tiên xuống chiếu ban sắc phong tôn vinh công trạng của Thái sư, trạng nguyên khai khoa Lê Văn Thịnh. Người dân từ đó không còn phải sợ sệt, lén lút thờ phụng ngài như trước nữa. Đời nhà Nguyễn từ triều vua Minh Mạng trở về sau đã có tới 22 đạo sắc phong ghi nhận các công trình thờ tự Thái sư, Trạng nguyên Lê Văn Thịnh cùng 20 bản thần phả thần tích, bia ký ca ngợi công lao tài trí của ngài mà ngày nay còn giữ được. Nhưng cũng thật lạ lùng, phong sắc vinh danh, ghi nhận công lao quan Thái sư nhưng không vị hoàng đế nào, một triều đại nào xuống chiếu minh oan cho ông.

Oan khất hay có tội? Lịch sử biên chép sai hay đúng? Cái bóng ma sợ hãi cứ luẩn quẩn ngàn năm. Có những điều tưởng như ngẫu nhiên mà thực không hẳn vậy. Thái sư Lê Văn Thịnh bị vu oan trên hồ Dâm Đàm. Trút hơi thở cuối cùng bên bờ sông Dâu. Con thuyền nan đưa ông vào kinh ứng thí là chuyến “đi” vào đời. Và cuối đời gửi xác trong lòng chiếc thuyền nan, là chuyến trở “về”… đều dính tới sông nước. Tất cả đều đã như được cảnh báo trước.

Cuộc đời thái sư Lê Văn Thịnh như làn gió trời ghé trọ trần gian. Gió đem theo mọi điều ái ố hỷ nộ. Ngàn năm sau quan Thái sư, vị trạng nguyên khai khoa của đất nước vẫn sống vẻ vang trong lòng dân. Đôi câu đối ở ngôi đình thôn Đình Tổ gói đầy đủ nhất tài năng, đức độ và danh tiếng của ông:

Bắc Triều phục sứ vô song sĩ

Đệ nhất khai khoa đệ nhất nhân. 

Lịch sử nước Việt trải hàng ngàn năm với bao biến cố. Cùng với những võ công hiển hách chống ngoại xâm, dựng nước và bồi đắp nền văn hiến rạng rỡ cũng có những trang sử tối mầu. Thời Lý Nhân Tông cai trị, vụ án “hóa hổ giết vua” khoác lên số phận Thái sư, Trạng nguyên Lê Văn Thịnh là một trang như vậy. Sách Đại Việt sử ký toàn thư, được coi là “chính sử” cũng biên chép như

vậy khiến cho ngàn năm sau không ai dám nói khác.

Nhưng lịch sử luôn ôm giữ trong nó những ẩn số bất ngờ vô cùng kỳ lạ!

Vào một ngày 896 năm sau xảy ra vụ án trên hồ Dâm Đàm (37), người dân thôn Bảo Tháp, xã Đông Cứu, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh trong khi sửa lại con đường lên đền thờ Thái sư, trạng nguyên Lê Văn Thịnh sửng sốt phát hiện ra một bức tượng bằng đá xanh. Tượng mang hình dáng rồng. Rồng pha rắn, rất giống hình tượng rồng thời Lý. Ngang dọc mỗi chiều hơn một mét. Cao sấp sỉ 80 phân. Thân nhỏ, dài, mắt lồi. Điều khác lạ là tượng rồng này không có râu. Một bên tai có lỗ. Một bên tai kín đặc. Từ đây xin kính cẩn gọi theo người dân Bảo Tháp là “cụ rồng”.

Vừa nhìn thấy bức tượng lộ ra dưới hố đất, không ai bảo ai tất cả đều cảm thấy run sợ. Họ quỳ sụp xuống chắp tay kính cẩn. Sự uy linh từ cụ rồng toát ra mạnh đến nỗi không ai dám nhìn thẳng vào mắt “cụ”. Hai chục trai tráng khỏe mạnh dùng đòn, chão khênh cụ lên. Song tuyệt nhiên bức tượng không hề nhúc nhích. Một cụ bảo:

– Hay bên dưới còn bệ đá. Các cháu đào rộng hố đất ra nữa. Phải lộ hết chân đế mới nhắc lên được.

Trai tráng hì hụi đào. Bệ tượng nhô cao. Xà beng thục bên dưới:

– Không có gì nữa ạ. Chúng cháu bới lộ hết bệ đá ra rồi.

– Vậy thì xúm quanh cùng nhấc lên.

Vai chen vai. Dễ đến bốn chục cánh tay. Tiếng hô: “hai ba”. Bỗng tất cả rụt tay lại. Như có luồng điện. Vị khác bảo:

– Tôi đồ đây là linh vật rất thiêng. Phải biện lễ khấn ngài mới cho rước lên.

Tiếng đế theo:

– Thì có mất gì. Cứ làm thử xem sao.

Mọi người cảm thấy sợ sệt:

– Nếu làm vậy mà được thì thiêng quá. Điềm gì với làng ta đây chứ chẳng phải chuyện chơi.

Ông phụ trách văn hóa thôn Bảo Tháp kính cẩn thắp hương. Miệng khấn cụ rồng cho dân thôn được rước cụ lên. Quá nửa tuần hương, ông bảo:

– Nào các bạn thanh niên. Tôi thay mặt bà con khấn xin cụ rồi. Rước cụ lên đi. Thật cẩn thận. Chuẩn bị nhiều dây chão vào. Luồn xuống bên dưới bệ. Cân đối kẻo tùng bê thì khốn.

Cụ rồng vẫn như mọc rễ dưới nền đất. Những người cứng vía sờ vào bức tượng đều cảm thấy ghê tay:

– Lạ nhỉ? Tôi áng chừng nặng lắm thì cũng chỉ ba ngàn cân. Nhắc bổng lên thì khó nhưng chả nhúc nhích tẹo nào mới sợ chứ.

Câu chuyện “cụ rồng” lan nhanh khắp xã Đông Cứu. Mọi người ùn ùn kéo tới. Vị hòa thượng chùa Thiên Thai nghe tin cũng đến. Hòa thượng tay lần tràng hạt, miệng tụng kinh vài vòng quanh hố đất rồi chắp tay nói với dân làng:

– Nam mô A Di Đà Phật! Bần tăng đồ rằng linh vật này có liên quan đến quan Thái sư, Trạng nguyên Lê Văn Thịnh.

– Dân làng Bảo Tháp ồ lên:

– Đúng rồi. Hẳn là vì thế nên người ta mới chôn cụ trong đất nhà quan Thái sư chứ. Mà chôn từ bao giờ sao dân làng ta không biết? Tài thật đấy.

Ông phụ trách văn hóa thưa:

– Bạch sư phụ, vậy giờ phải làm sao để thỉnh cụ lên ạ?

 Vị hòa thượng chắp tay:

– Nam mô A Di Đà Phật! Phật tử biện lễ, mời ông thủ từ coi sóc đền thờ quan Thái sư khấn xin may ra được.

– Khấn thế nào ạ?

Hòa thượng bảo:

– Nam mô A Di Đà Phật! Bần tăng nghĩ cứ lòng thành khấn nôm, xin cụ cho dân làng thỉnh rước cụ lên lập miếu thờ cạnh quan Thái sư. Nếu linh vật này liên quan đến Thái sư thì sẽ nhấc lên được.

Nghe hòa thượng nói thế, mỗi người một tay. Lễ mọn lòng thành. Hoa quả vườn nhà, ai có gì đem ra thứ ấy, bầy trước tượng Cụ rồng. Ông thủ từ trông coi đền thờ Thái sư Lê Văn Thịnh mặc áo lễ, đội khăn xếp kính cẩn thắp hương. Hòa thượng tụng kinh. Mấy trăm người dân quỳ xin. Bài khấn vừa hết, hình như “cụ rồng” chuyển động. Chuyển động rất nhẹ. Sự lạ khiến họ sởn gai ốc. Tiếng ông trưởng ban văn hóa:

– Nào các chàng trai. Cụ cho phép rồi. Thỉnh cụ lên đền thờ quan Thái sư.

Trai tráng vây quanh. Khối đá bỗng như nhẹ hẳn. Chục đoạn dây chão luồn dưới bệ tượng. Mọi người kinh ngạc bảo nhau:

– Thiêng quá. Cụ thiêng quá.

Cụ thủ từ nhắc liên tục:

– Hết sức cẩn thận. Các cháu hết sức nhẹ nhàng, cẩn thận.

– Đúng là cụ rồng chỉ cho rước lên đền thờ Thái sư. Vậy là câu chuyện gì đây?

– Các bà ơi, tôi lạnh toát cả người. Không biết do quan Thái sư thiêng làm ra thế hay cụ rồng thiêng nhỉ?

– Tôi thì nghĩ cả quan Thái sư và cụ rồng đều thiêng.

– Ừ. Thật đấy. Phải ông thủ từ đền quan Thái sư khấn xin cụ mới đồng ý.

Phát hiện linh vật hình tượng rồng trong phần đất đền thờ quan Thái sư, Trạng nguyên Lê Văn Thịnh là sự kiện lớn với người dân thôn Bảo Tháp. Họ tin cuộc đời Thái sư Lê Văn Thịnh còn rất nhiều điều bí ẩn. Linh vật “cụ rồng” oằn mình trong tư thế vô cùng đớn đau. Hàm răng to, khỏe cắn ngập vào thân mình. Bàn chân với những móng vuốt sắc nhọn cào xé da thịt. Đôi mắt lồi to. Hai tai, một bên có lỗ một bên kín đặc. Từ cụ toát ra một ma lực khiến ai nhìn thấy cũng thảng thốt, trăn trở.

Bao nhiêu câu hỏi, bao nhiêu lời đồn đoán. Mỗi người lý giải một cách xoay quanh sự kiện này. Người có chữ thì trăn trở:

– Tiền nhân gửi lại hậu thế thông điệp gì đây?

– Bức tượng hiện thân cho ai?

– Được tạc vào thời nào?

– Tại sao lại chôn trong đất nhà thái sư Lê Văn Thịnh. Chôn lúc nào mà người dân thôn Bảo Tháp không hề biết. Cả một khối đá lớn mấy ngàn cân chứ đâu phải viên đá, cái kim?

– Hình tượng cụ rồng miệng cắn thân chân xé mình vô cùng đau đớn, xa xót mang hàm ý gì?

– Tại sao lại một bên tai thông một bên tai điếc?

Đầu năm 2022, tôi, người viết cuốn sách này có hai chuyến đi về phủ Thiên Đức xưa. Chuyến đầu giữa tháng Giêng, tới Đền Đô, nơi phát tích tám triều vua Lý. Đó là những ngày tôi đặt bút viết cuốn tiểu thuyết lịch sử THIÊN THU HUYẾT LỆ lấy bối cảnh giai đoạn trị vì của vua Lý Nhân Tông. Kính cẩn thắp hương, đặt phần bản thảo đã viết lên ban thờ, tôi khấn xin đức vua phù hộ.

Chuyến thứ hai vào đầu tháng hai tôi về thôn Bảo Tháp, xã Đông Cứu quê hương của Thái sư, Trạng nguyên khai khoa Lê Văn Thịnh. Sau khi thắp hương tại đền thờ Thái sư, tôi bước vào ngôi miếu nhỏ bên cạnh, nơi thờ “cụ rồng”. Bất giác rùng mình, cảm giác chờn chợn khắp cơ thể. Trước mặt tôi là linh vật cụ rồng nổi tiếng đây. Bức tượng được coi độc nhất vô nhị trên thế gian này. Trong văn hoá điêu khắc Việt Nam, hình tượng rồng rất quen thuộc với dáng điệu uy nghi, khoan thai, biểu trưng cho quyền lực đế vương. Chỉ vua, chúa, mới được sử dung hình tượng rồng. Cụ rồng ở Bảo Tháp có vẻ gần gũi với đời thường hơn. Điều khiến người ta nhiễm cảm giác sợ sệt, bất an, trăn trở chính ở cái dáng quằn quại, đau đớn của pho tượng. Hai hàm răng lớn cắn ngập vào thân. Những chiếc móng vuốt sắc nhọn giằng xé da thịt. Mắt lồi đau đớn…

Trong khi tôi trò chuyện với hai cụ trong ban quản lý đền thờ Thái sư, Trạng nguyên Lê Văn Thịnh nhiều người dân thôn Bảo Tháp nghe tin kéo đến. Biết tôi đang viết sách để chiêu tuyết, minh oan cho quan Thái sư họ mừng lắm. Những giai thoại, truyền thuyết lại được người dân hồ hởi kể. Dường như nỗi ấm ức Thái sư Lê Văn Thịnh bị vu oan từ ngàn năm trước vẫn nhức nhối trong tâm can họ. Sôi nổi nhất là những câu hỏi xoay quanh thân phận “cụ rồng”.

Phải chăng?

Phải chăng?

Phải chăng?…

Bao nhiêu câu hỏi “Phải chăng” vẳng vào thinh không!

Ngàn năm nay, lịch sử dường như bất lực. Thậm chí nhiều điều lịch sử biên chép thành giấy trắng mực đen đấy nhưng lòng dân không tin, không phục. Những trang sử nô bộc. Câu chuyện “Trạng nguyên hóa hổ” từ đời này sang đời khác bị người dân nhổ toẹt. Vậy phải có gì đó giữ trong lòng họ niềm xác tín như vậy chứ. Cụ rồng nằm sâu dưới lòng đất có thể cả ngàn năm rồi, nay bỗng trồi lên. Phải chăng, đã đến lúc “cụ” thấy cần “lên tiếng”.

Văn chương có quyền năng riêng để trả lời các câu hỏi. Không hy vọng làm thỏa mãn được tất cả mọi người, nhưng ít nhất nó có thể cung cấp cho người đọc sợi dây lần ra hoặc tiếp cận tới gần sự thật nhất. Sự thật ở đây là tính hợp lý, khả dĩ bạn đọc tin được.

Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích của chương 40. Mời bạn nghe cùng BÚC CÁC:
 

(37). Tức năm 1991, trong lúc cải tạo con đường lên đền thờ thái sư, trạng nguyên Lê Văn Thịnh tại thôn Bảo Tháp, xã Đông Cứu, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh. Người dân phát hiện ra bức tượng “cụ rồng”. Năm 2013, chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quyết định công nhận pho tượng “Rồng cắn thân chân xé mình” là bảo vật quốc gia.