Trung thu năm Bính Ngọ (1096) sắp đến. Cảnh buôn bán ở kinh thành Thăng Long đã tấp nập lên nhiều. Không khí hội hè bập bùng trong tiếng trống trò của trẻ con đây đó. Hai mươi năm phát triển trong cảnh thanh bình, Đại Việt trở thành nơi thu hút nhiều thương nhân các nước tới làm ăn sinh sống. Thăng Long, thị trường lớn nhất phía nam Đại Tống. Mỗi dịp tết và lễ trọng, dọc sông Nhị Hà dập dìu trên bến dưới thuyền. Rằm Trung thu là một lễ trọng như thế với người Đại Việt và người Tống.
Các làng nghề sản xuất đồ chơi, đồ cúng… vào vụ làm ăn từ đầu năm. Hàng Trung Quốc buôn sang Thăng Long ngày một nhiều. Đường bộ từ Quảng Tây vào Thăng Long ngắn nhất. Nhưng đường thủy theo sông Nhị Hà mới thuận lợi cho vận chuyển hàng. Hàng chuyển bằng thuyền từ châu Vân Nam nhanh và rẻ.
Bao năm đối phó với đủ loại âm mưu thâm hiểm của các triều đại phương bắc, Lý Thường Kiệt tạo cho mình được một sự cảnh giác cao độ. Ông linh cảm Tết Trung thu năm nay hoạt động do thám của nhà Tống sẽ tăng lên. Chúng sẽ móc nối với bọn do thám nằm vùng. Quốc lão Thái úy gọi Nguyễn Trực Nhẫn và Vũ Uẩn, hai viên tướng dưới quyền tới. Ông nói:
– Ta nghĩ không lâu nữa nhà Tống sẽ động binh cướp nước ta. Dịp Tết Trung thu này chúng sẽ lợi dụng buôn bán để để truyền tin.
Vũ Uẩn thưa:
– Quốc lão Thái úy đại nhân nhận định như thế là đã có kế sách phòng bị chu toàn. Chúng hạ quan xin được giao việc.
Lý Thường Kiệt:
– Ngươi có thuận lợi là chỉ huy cấm quân, luôn kề cận đức vua, do thế cũng dễ nắm được hành tung của Hỏa Văn Ngọ. Ngươi hãy giám sát chặt kẻ này. Không lơi lỏng.
Vũ Uẩn:
– Hạ quan xin lĩnh mệnh.
Quốc lão quay sang Nguyễn Trực Nhẫn:
– Tuyến đường bộ từ Vĩnh Bình xuống Lạng Châu. Đường thủy qua châu Tô Mậu đã có người gác. Song đường thủy từ châu Vân Nam xuống Tam Giang vào Thăng Long mùa này mới là con đường sầm uất nhất để vận chuyển hàng hóa. Đô thống lập các đội tuần sông. Kiểm soát kỹ các thuyền buôn nhà Tống trước khi cho chúng vào Thăng Long.
– Tiểu tướng xin vâng lệnh Thái úy Quốc lão.
– Hãy làm cho thật tự nhiên. Tuần sông giữ trật tự như hàng ngày vẫn làm. Nhưng cần chọn các viên đội giỏi, tinh ý làm việc này.
… Một cơ đội ba thuyền, mười hai lính ngược sông Cả. Lang tướng Phạm Văn Bì được mật giao chỉ huy cơ đội tuần sông. Trước khi đi, Phạm Văn Bì được chính quốc lão thái úy dặn dò rất kỹ. Lính trong cơ đội cũng lựa chọn người giỏi giang, khôn khéo.
Từ Chèm lên đến Vôi, xứ Đoài không có gì bất thường. Đội tuần sông của Phạm Văn Bì chọn bến Tam Giang làm trạm gác. Tam Giang thuộc lộ Châu Phong, một cảng sông rất nhộn nhịp. Nằm ở nơi hội tụ ba con sông lớn Đà Giang, Thao Giang, Lô Giang, Tam Giang rộng không khác gì một cửa bể. Từ đây hàng hóa ngược tây bắc, sang đông nam, xuôi về Thăng Long. Tam Giang có vị trí quân sự đặc biệt quan trọng. Trăm năm trước đức vua Lê Đại Hành đã thân chinh cầm quân đánh tan một đạo thủy binh lớn của nhà Tống ở cửa sông này. Từ Tam Giang về kinh thành Thăng Long chưa đến hai trăm dặm. Sông rộng, nước sâu hết sức thuận lợi.
Trong lúc tuần sông, Phạm Văn Bì để ý tới chiếc thuyền buôn khá lớn. Nó đang đậu ở một bến hàng phía hữu ngạn Thao Giang. Phạm Văn Bì lệnh cho thuyền tuần ghé sát chiếc thuyền buôn ấy. Viên đội trưởng cùng ba người lính bức lên. Thuyền vắng tanh. Chỉ còn một người xưng là chủ thuyền trong khoang lái. Ông ta trình giấy tờ, hồ hởi thưa:
– Dạ, thuyền chúng tôi chở hàng Trung thu từ Vân Nam vào Thăng Long giao cho người đặt buôn.
Phạm Văn Bì hỏi:
– Nhưng sao ông lại neo đậu ở Tam Giang. Các phu thuyền đâu cả?
– Dạ, dạ chả giấu gì quan anh, dịp tết Trung thu các phu thuyền xin đem theo mỗi người một ít hàng. Bến nào lớn nghỉ lại tranh thủ bán kiếm thêm ít tiền nuôi vợ con ạ.
Cảm giác đầu tiên của Phạm Văn Bì là vị chủ thuyền buôn này không giống với người lao động sông nước. Nghề giang hồ nắng gió, bão mưa vất vả. Vậy mà thân hình ông ta béo tốt, da dẻ trắng hồng. Phong thái chững chạc như người có quyền thế. Chủ thuyền trình tên là Ngụy Văn Rận. Ấy là dịch tạm vậy. Cái tên ông ta đọc tiếng Hán thì rất khó chính xác. Đội trưởng tuần sông vui vẻ bảo:
– Cũng nhất cử lưỡng tiện. Người lao động ở đâu cũng vất vả thiếu thốn mà. Năm nay liệu có kiếm được kha khá không ông chủ?
Ngụy Văn Rận chắp tay:
– Đa tạ quan anh hỏi thăm. Dân phu chúng tôi nhọc nhằn lắm. Nghề này chỉ trông mong con nước thuận hòa vào các mùa lễ, tết thôi ạ.
Trả giấy tờ cho Ngụy Văn Rận, Phạm Văn Bì yêu cầu:
– Chúng tôi cần xem qua hàng hóa một chút.
Chủ thuyền khúm núm:
– Xin mời, mời quan anh cứ tự nhiên.
Trong khoang chất ngất hàng hóa. Đủ kiểu loại, mầu sắc. Phải nói nghệ nhân dân gian Trung Quốc vô cùng khéo léo. Họ nghĩ ra cơ vàn vật dụng, đồ chơi. Thứ gì cũng rực rỡ, bắt mắt. Hàng trên thuyền đều là đồ chơi phục vụ tết Trung thu. Đèn kéo quân, đầu sư tử, nhạc cụ trống, kèn… vô vàn là mặt nạ. Ngó nghiêng một lúc, xem ra không có gì bất thường. Giấy tờ cũng hợp lệ. Phạm Văn Bì nói xã giao:
– Mong ông chủ thuyền thông cảm. Tuần sông, tra soát là việc làm thông thường hàng ngày của chúng tôi.
– Dạ, thông cảm mà, không có gì phiền đâu. Thông cảm mà. Các quan anh bình an, bình an ạ.
Đội trưởng Phạm Văn Bì cùng mấy người lính trở về thuyền tuần sông. Chợt anh ta nhìn thấy một cái mặt nạ khỉ treo tòng teng trong buồng lái. Không hiểu sao đôi mắt con khỉ giấy kia cứ như nhìn chòng chọc theo. Viên đội trưởng tuần sông dừng bước. Linh cảm có gì đó gờn gợn. Phạm Văn Bì tay chỉ vào buồng lái nói với chủ thuyền:
– Ông có cái mặt nạ khỉ đẹp quá. Bán cho tôi đi.
Ngụy Văn Rận rối rít xua tay, rồi chỉ vào khoang hàng:
– Thưa, cái đó là quà biếu tặng. Trong thuyền có nhiều cái giống thế. Quan anh muốn cái nào xin mời cứ chọn.
Viên đội trưởng tuần sông bảo:
– Tôi muốn mua cái ông treo trong buồng lái kia cơ.
Chủ thuyền lại xua tay:
– Không được đâu. Không được đâu. Quà biếu của ông chủ tôi gửi tặng con trai bạn hàng ở Thăng Long. Không bán được. Không bán được.
Đúng là trong khoang hàng có hàng trăm cái mặt nạ khỉ giống y chang, nhưng không hiểu sao Phạm Văn Bì cứ bị con khỉ giấy trong buồng lái ám ảnh. Nhìn hai bàn tay trắng trẻo. mũm mĩm của chủ thuyền buôn càng thấy gì đó sai sai. Đó là bàn tay được chăm chút hàng ngày chứ không phải đôi bàn tay kéo chão, đẩy sào trên sông nước. Đã định thôi, nhưng rồi lòng không dứt phân vân. Lời thái úy quốc lão Lý Thường Kiệt vang lên trong đầu; “Bọn giặc Tống nhiều mưu mẹo thâm hiểm lắm. Phải hết sức tinh ý. Không được bỏ qua chi tiết nhỏ nhất”. Phạm Văn Bì sải bước vào khoang lái, giơ tay định cầm xem cái mặt nạ khỉ thì Ngụy Văn Rận chặn lại:
– Tôi đã thưa đây là quà riêng, quan anh đừng động vào.
Phạm Văn Bì càng nghi. Có gì đó khuất tất trong dáng điệu của tay chủ thuyền buôn này, liền ra lệnh:
– Quân đâu?
– Dạ.
– Thu cái mặt nạ khỉ, bắt giữ chủ thuyền cho ta.
Ngụy Văn Rận chưa kịp phản ứng thì đã bị hai người lính bẻ quặt tay ra sau lưng. Mảnh vải nhét vào miệng. Phạm Văn Bì nói:
– Đưa xuống khoang hàng. Gọi hết phu thuyền xuống đây.
Cuộc bắt giữ êm nhẹ tới mức người mua, người bán trên bến không ai phát hiện ra. Thuyền buôn bị áp giải về bến Vôi. Một chiếc trong cơ đội tuần sông đi gấp về Thăng Long. Đô thống nguyên soái Nguyễn Trực Nhẫn bẩm trình Quốc lão Thái úy Lý Thường Kiệt. Theo lệnh Quốc lão, họ đưa thuyền buôn về soái doanh của Võ ban ở Phùng. Ngụy Văn Rận giam riêng. Đám phu thuyền cũng tách từng người ra xét hỏi.
…
Đô thống nguyên soái Nguyễn Trực Nhẫn hỏi cung Ngụy Văn Rận. Giống như Phạm Văn Bì, Nguyễn Trực Nhẫn nhận ngay ra điều khó hiểu về tay chủ thuyền này. Tay cầm cái mặt nạ, xoay ngang xoay dọc, nó chẳng khác gì mấy trăm mặt nạ khỉ trong khoang thuyền buôn. Cũng được bồi bằng nhiều lớp giấy, quét nhựa nhội, vẽ mày vẽ mặt giống khỉ. Khác là con này có chữ. Dòng chữ đề tặng rõ ràng không giấu giếm: “Bác Thạch Lâm tặng cháu Tiểu Quân. Cho Khỉ đeo mặt nạ khỉ làm trò thì vui lắm!”.
Nghe ra chẳng có gì khuất tất. Một lời đề tặng yêu quý như của ông với cháu. Có chút lăn tăn là câu sau: “Cho Khỉ đeo mạ nạ khỉ làm trò thì vui lắm!”. Mất khá nhiều thời giờ xoay hỏi, Ngụy Văn Rận vẫn một mực khai hắn được Tổng hội chủ buôn ở Vân Nam nhờ đem cái mặt nạ khỉ sang tặng con trai Đản Hớn, chủ Hội buôn người Hoa ở Thăng Long. Nhưng cứ nhìn dôi bàn tay trắng trẻo, nhàn hạ của Ngụy Văn Rận, nghĩ đến câu viết như đùa trên cái mặt nạ, Nguyễn Trực Nhẫn quyết định tấn công. Đô thống nguyên soái nghiêm mặt hỏi:
– Thạch Lâm là ai?
– Thưa đó là tên ông Tổng hội chủ Vân Nam ạ. Theo tiểu nhân được biết thì ngài Đản Hớn có một đứa con trai còn nhỏ tên Tiểu Quân.
– Tiểu Quân năm nay bao nhiêu tuổi?
– Dạ, cái này thì tiểu nhân cũng không biết ạ. Tiểu nhân chưa gặp ngài Đản Hớn bao giờ. Nhưng nghe nói cháu Tiểu Quân tuổi khỉ ạ.
Nguyễn Trực Nhẫn nhẩm tính rồi nói:
– Nếu tuổi khỉ thì năm nay Tiểu Quân lên 4, sinh năm Nhâm Thân (1092).
– Ông Tổng hội chủ Vân Nam có phải người nhà của chủ hội buôn người Hoa ở Thăng Long không?
– Dạ, cái này thì tiểu nhân cũng không biết ạ.
Nguyễn Trực Nhẫn nhẩm lại câu đề tặng rồi nói:
– “Cho Khỉ đeo mặt nạ khỉ làm trò thì vui lắm!”. Lạ nhỉ? Chẳng lẽ một ông Tổng hội chủ tận bên Vân Nam tỏ ý vui đùa với một đứa trẻ con bên Đại Việt như thế?
Ngụy Văn Rận thoáng chút bối rối. Một thoáng thôi, rất nhanh. Nhưng bằng kinh nghiệm của mình “một thoáng” ấy không qua khỏi con mắt của Đô thống nguyên soái Nguyễn Trực Nhẫn. Làm như không biết gì, ông hỏi Ngụy Văn Rận:
– Ông có thường xuyên đem hàng sang bán ở Thăng Long không?
– Không thường xuyên, mỗi năm một vài chuyến. Chủ yếu vào các dịp lễ, tết thôi ạ.
Nguyễn Trực Nhẫn bâng quơ:
– Mỗi năm vài chuyến. Chắc cũng đã qua lại Thăng Long cả chục lần mà chưa bao giờ gặp ngài Đản Hớn? Chưa biết mặt Đản Hớn mà ông Tổng Hội chủ lại nhờ chuyển quà?
Ngụy Văn Rận giật mình. Hắn chưa biết trả lời sao thì Nguyễn Đô thống gằn giọng:
– Nghề giang hồ vất vả, một nắng hai sương thế mà ông chủ thuyền vẫn giữ được da dẻ hồng hào quá. Phương phi, béo tốt nữa. Đôi bàn tay thật nhàn hạ, quý phái.
Lần này không Ngụy Văn Rận giật thót mình. Không ngờ viên quan Đại Việt tinh tường thế. Biết là không giấu nổi thân phận, hắn giập đầu:
– Dạ, xin đại nhân tha mạng. Tiểu nhân… tiểu nhân…
Đô thống nguyên soái gọi người vào ghi cung. Ngụy Văn Rận mặt mày xám ngắt. Nhưng hắn vẫn liếc láo nhìn người lính vừa vào. Ngập ngừng không nói. Nguyễn Trực Nhẫn hiểu chắc hắn sắp nói ra điều gì rất hệ trọng, không muốn nhiều người biết. Ông ra lệnh:
– Các ngươi để giấy bút đó. Lui hết ra.
– Tuân lệnh Đô thống nguyên soái.
Ngụy Văn Rận quỳ gối thưa:
– Kính bẩm đại nhân, tiểu nhân được đại tướng Chương Đôn, tri phủ Vân Nam sai sang Thăng Long bắt liên lạc với ngài Đản Hớn để nắm tin do thám Đại Việt.
Lần này thì Nguyễn Trực Nhẫn thấy người gai lên. Ông hỏi:
– Cái mặt nạ khỉ này ai đưa cho ngươi?
– Dạ, chính ngài Chương Đôn trao tận tay cho tiểu nhân.
– Vậy Chương Đôn chính là Thạch Lâm?
Ngụy Văn Rận im lặng. Lúc sau hắn lập bập:
– Kính bẩm đại nhân, thực tình tiểu nhân cũng không thật rõ ai là Thạch Lâm ạ.
… Vụ việc quá nghiêm trọng. Đô thống nguyên soái Nguyễn Trực Nhân cảm thấy lời khai của tên Tống gian vẫn có gì đó loanh quanh. Trong đầu nhằng lên bao nhiêu câu hỏi: “Thân phận thật của Ngụy Văn Rận là gì? Hắn nói chưa gặp Đản Hớn thì cách gì để nhận ra chủ hội buôn người Hoa? Cái mặt nạ khỉ và dòng chữ trên đó nhất định phải có ẩn ý gì đó? Rất có thể tên này còn mang sứ mệnh lớn hơn nhiều việc nhận tin do thám từ Đản Hớn?”… Nguyễn Trực Nhẫn sai canh giữ Ngụy Văn Rận thật cẩn trọng. Ông vội về Thăng Long mời gấp Quốc lão Thái úy lên doanh Phùng.
Đám phu thuyền bị tách riêng từng tên giao cho Phạm Văn Bì tra hỏi. Chiếc thuyền buôn giấu kín trong con ngòi nhỏ đầy lau lách.
…
Doanh Phùng là soái doanh thứ hai của Thái úy Lý Thường Kiệt. Một nơi đồn trú lớn của quân đội nhà Lý. Doanh Phùng án ngữ cả đường bộ và đường thủy sông Đáy, sông Cả vào Thăng Long. Trong Doanh có đề lao kiên cố.
Quốc lão thái úy Lý Thường Kiệt triệu cả Hà Ngô Tự và Vũ Uẩn trước lúc ông lên nơi giam giữ Ngụy Văn Rận.
Nguyễn Trực Nhẫn thưa:
– Trình bẩm Quốc lão đại nhân, tên Ngụy Văn Rận khai hắn được Chương Đôn sai sang gặp Đản Hớn nhận tin do thám. Trong khi tra hỏi, hạ quan linh cảm thân phận và nhiệm vụ thật của tên này không đơn giản như hắn khai. Thạch Lâm cũng có thể chỉ là một cái tên giả. Vì thế kính bẩm xin lệnh Quốc lão.
Lý Thường Kiệt:
– Đô thống nguyên soái làm thế là rất đúng. Giờ thì Đản Hớn đã lộ mặt. Hắn là tên trùm chỉ huy bọn Tống gian nằm trong Đại Việt. Từ Đản Hớn và Ngụy Văn Rận phải dò ra những kẻ khác. Nhưng phải nhanh tay. Rất nhanh tay. Để lộ thuyền buôn bị bắt chúng sẽ tìm cách đối phó. Những tên tay sai của nhà Tống trong cung đình nếu có chúng sẽ nằm im.
Hà Ngô Tự cầm chiếc mặt nạ, đọc đi đọc lại:
– Bẩm Quốc lão đại nhân, nếu đúng lời khai của Ngụy Văn Rận, Đản Hớn có một đứa con trai sinh năm khỉ thì món quà và lời đề tặng của Thạch Lâm không có gì đáng nghi. Nhưng mối quan hệ giữa Thạch Lâm và Đản Hớn phải thật thân thiết. Thạch Lâm đã từng gặp Đản Hớn nhiều lần, thân thiết với con trai tên chủ hội buôn mới viết lời đề tặng như đùa trêu đứa cháu yêu: “Cho Khỉ đeo mặt nạ khỉ làm trò thì vui lắm!” Hạ quan nghĩ Đản Hớn và Thạch Lâm không có mối quan hệ như thế.
Vũ Uẩn:
– Kính bẩm Quốc lão, hạ quan cũng đồng ý với lời phân tích của quan Tả Tham tri chính sự. Nó giống như câu đùa của người ông với đứa cháu yêu gần gũi hàng ngày.
Lý Thường Kiệt giơ tay ngăn hai thuộc cấp:
– Đúng vậy. Ta cũng thấy lởn vởn bởi mấy chữ này. “Cho Khỉ đeo mặt nạ khỉ làm trò thì vui lắm!”. Phải có ẩn ý gì đây? Có thể là ám hiệu để chúng nhận mặt nhau? – Nói đến đó Quốc lão Thái úy quay nhìn Nguyễn Trực Nhẫn – Ngươi nói Ngụy Văn Rận khai chưa biết mặt Đản Hớn.
– Bẩm Quốc lão hắn khai đúng vậy ạ.
Lý Thường Kiệt đứng bật dây. Ông đi đi lại lại. Ba thuộc cấp lặng phắc dõi theo. Vị chiến tướng lẫy lừng của quân đội Đại Việt khẳng định:
– Thạch Lâm không phải Chương Đôn. Rất có thể đây là ngụy danh của Hứa Tương, Tả Thừa tướng nhà Tống, kẻ cầm đầu cuộc chinh phạt Đại Việt sắp tới. Ngụy Văn Rận chưa từng gặp Đản Hớn. Thạch Lâm làm sao quen biết Đản Hớn và con trai hắn ta?
Hà Ngô Tự:
– Nhận xét của Quốc lão Thái úy rất hợp lý và mở ra nhiều câu hỏi khác. Hạ quan cho rằng đây là cả một kế hoạch lớn. Ngụy Văn Rận vào Đại Việt với một sứ mệnh quan trọng hơn nhiều.
Vũ Uẩn hỏi:
– Thưa Quốc lão đại nhân, vậy chiếc mặt nạ khỉ không phải là quà tặng thông thường?
Lý Thường Kiệt:
– Thông thường và không thông thường. Nó là vật khác thường.
Chúng hạ quan rất muốn được Quốc lão chỉ bảo cho sự khác thường ấy ạ.
Quốc lão Thái úy lại nhìn Nguyễn Trực Nhẫn:
– Tên chủ thuyền buôn Ngụy Văn Rận khai thân phận thật là gì?
– Thưa Quốc lão đại nhân. Nó chỉ khai là thuộc cấp của đại tướng Chương Đôn, tri phủ Vân Nam.
Lý Thường Kiệt nói rành rẽ:
– Theo ta nghĩ, tên Ngụy Văn Rận này khai thật một điều. Hắn chưa từng gặp Đản Hớn. Hắn cũng không phải thuộc cấp của Chương Đôn. Rất có thể đây là tay chân tin cẩn của Hứa Tương. Tên Tả Thừa tướng này cần biết chính xác về mạng lưới do thám của nhà Tống ở Đại Việt nên cử Ngụy Văn Rận sang Thăng Long. Hắn cũng có thể đem theo mệnh lệnh của Hứa Tương tới Đản Hớn.
Ba thuộc cấp gật gù nghe Quốc lão Thái úy phân tích. Vũ Uẩn hỏi thêm:
– Thưa Quốc lão đại nhân, còn về cái mặt nạ khỉ ạ.
Lý Thường Kiệt nói ngay:
– Đây là ám hiệu liên lạc. Ngụy Văn Rận và Đản Hớn chưa biết mặt nhau. Cách gì để làm tin? Cái mặt nạ này giúp Đản Hớn biết Ngụy Văn Rận là “sứ giả” của thiên triều.
Thuộc cấp ồ lên:
– Quốc lão giúp chúng hạ quan nhìn sáng rõ âm mưu thâm hiểm của chúng. Nhưng còn dòng chữ như trêu đùa thì có ẩn ý gì ạ?
– Đó cũng là ám hiệu. Hiện ta chưa đoán ra được. Nhưng chúng không viết vu vơ. Phải có một ẩn ý gì đó. Tạm thế đã, giờ phải hỏi cung gấp tên chủ thuyền.