Cuối năm Ất Hợi (1095), triều đình nhà Lý chuẩn bị nhiều chương trình mừng đại lễ “tam tuần đại khánh” của đức vua Lý Nhân Tông vào tháng Giêng năm sau. Theo sắp xếp của Thái phó Hỏa Vân Ngọ, đầu tháng mười một, triều đình rước vua Lý Nhân Tông ngự xem đánh cá ở hồ Dâm Đàm. Tất cả các quan đứng đầu bộ, sảnh đều phải tháp tùng vua. Việc chọn dân chài đánh cá, chọn ngày giờ do bộ Lễ thực hiện.
Hôm ấy tiết trời không thuận. Lửng sáng rồi mà hơi nước vẫn đùn lên mờ mịt. Thuyền ngự rời bến Trích Sài. Thuyền Thái sư, Thái phó cùng thuyền các bộ, sảnh nối theo sau. Thái sư Lê Văn Thịnh gần vua nhất. Có lúc như chui vào giữa đám mây mù. Vừa nhô ra thì thuyền ngự sát ngay trước mặt. Lê Văn Thịnh nhắc lính lái phải chú ý giữ khoảng cách, không để va vào thuyền vua. Thuyền Thái phó Hỏa Văn Ngọ. Thuyền Viên ngoại lang Đỗ Chùy kẹp hai bên Thái sư Lê Văn Thịnh. Ngư phủ làng chài do Mục Thận dẫn đầu đánh cá để vua thưởng lãm. Đoàn thuyền cung đình ra tới nơi thì mây mù càng đùn lên dày đặc. Mấy chục con thuyền lúc ẩn lúc hiện. Sóng hồ lớn. Thuyền ngự to lớn vững chãi. Các thuyền khác đều chao đảo. Thái sư Lê Văn Thịnh vịn chắc vào cây thanh ngang căng mắt nhìn. Vừa thoát ra khỏi một đụn hơi nước mù mịt, mũi thuyền của Thái sư chớm sát tới mạn thuyền vua. Lê Văn Thịnh khoát tay ra lệnh chậm lại. Một đợt mù khác lại tràn tới. Bỗng Viên ngoại lang Đỗ Chùy thét lớn: “Nguy quá có hổ. Hổ gần bên thuyền vua”. Mọi người nháo nhào, hoảng loạn. Hữu vũ vệ Thái Bá hô:
– Quăng lưới bắt con hổ. Bắt lấy con hổ.
Tấm lưới lớn quăng lên. Không còn phân biệt đâu vào với đâu. Trên thuyền ngự, lính tùy Long làm ba hàng vòng quanh bảo vệ vua Lý Nhân Tông. Hơi nước vừa loãng ra. Tiếng Hữu vũ vệ Thái Bá vóng ngược:
– Bắt được con hổ rồi. Nó định hại đức vua. Bắt được rồi.
Mọi người chưa định thần thì Hỏa Văn Ngọ la lớn:
– Hóa ra là Lê Văn Thịnh. Thái sư Lê Văn Thịnh hóa hổ định giết vua (30).
Lý Nhân Tông gạt mấy tên lính tùy long bước ra. Vua sửng sốt thấy Thái sư Lê Văn Thịnh đang lùng nhùng trong tấm lưới cá. Bên cạnh Thịnh là tấm áo da hổ. Hỏa Văn Ngọ, Đỗ Chùy, Thái Bá xúm lại. Hỏa Văn Ngọ thét:
– Quân đâu. Trói tên nghịch tử Lê Văn Thịnh lại.
Mục Thận nhảy lên thuyền. Quân tùy long xuống theo. Họ gỡ tấm lưới, Lê Văn Thịnh mới đứng lên được. Thái Bá giễu:
– Thì ra là ông ta. Giả hổ giết vua để cướp ngôi đấy. Ông ta xưa nay vẫn cho là mình giỏi nhất triều đình. Không ngờ người có học mà ác mưu như vậy.
Lê Văn Thịnh cay đắng. Không ngờ đã trù tính mọi sự đề phòng mà vẫn rơi vào cái bẫy thâm hiểm này của Hỏa Văn Ngọ. Vua Lý Nhân Tông ngơ ngác nhìn Lê Văn Thịnh. Ngài không biết nói sao. Vua quay vào khoang ngồi, đầu cúi xuống ủ rũ. Hỏa Văn Ngọ, Thái Bá, Đỗ Chùy, các quan bộ Lễ lên theo. Thấy tâm trạng vua như thế tất cả đều chắp tay đứng chờ lệnh.
“Kẻ phản nghịch” Lê Văn Thịnh bị điệu vào bờ. Cánh dân chài đậu thuyền xa xa. Díu vào nhau đồn đoán. Hơi nước đã tan. Mặt hồ thoáng đãng, nhưng vua Lý Nhân Tông không còn hứng thú gì xem đánh cá nữa. Cuộc du ngoạn hủy bỏ.
Đô thống nguyên soái Nguyễn Trực Nhẫn chỉ huy một đội lính bảo vệ bến nơi thuyền ngự trở về. Cảnh lộn xộn trên hồ khiến ông thấy lạ. Tự nhiên trong lòng bất an. Một chiếc thuyền nhỏ do tên lính tùy long bơi vội vào bờ, Nguyễn Trực Nhẫn hỏi:
– Ngoài đó có gì mà nháo nhác vậy?
Tên lính mặt mày vẫn còn tái mét. lập bập thưa:
– Thưa… thưa… quan lớn. Thái sư…sư… Lê Văn Thịnh hóa hổ giết… v…u…a…
Nguyễn Trực Nhẫn choáng váng:
– Ngươi nhắc lại ta nghe. Giờ quan Thái sư ở đâu?
– Dạ…dạ… bị…bị…bắt rồi. Đang đưa vào bờ. Quan Thái… sư… có… có…áo da hổ. Con về báo đại lao chuẩn bị phòng giam Thái… sư…sư…
Nguyễn Trực Nhẫn chết đứng trong giây lát. Hiểu ra tất cả. Ông liền gọi viên phó đội:
– Ngươi thay ta chỉ huy ở đây. Ta có việc gấp về triều.
– Tuân lệnh.
Nguyễn Trực Nhẫn lao như ma đuổi về dinh Thái sư Lê Văn Thịnh. Trong đầu nghĩ cách báo thế nào cho Doãn phu nhân. Vừa đến nơi, thấy Doãn Hoàn Doãn đứng ở cửa dinh vẻ nóng ruột, âu lo. Nguyễn Trực Nhẫn thưa:
– Thưa phu nhân, lúc này phu nhân phải bình tĩnh. Quan Thái sư Lê Văn Thịnh bị bọn xấu vu tội giết vua. Tình hình nguy cấp lắm rồi.
Doãn Hoàn Doãn mặt mày tái mét. Từ sáng nay, khi chồng ra khỏi dinh nàng đã thấy trong người bất an. Tâm trạng thảng thốt. Linh cảm có chuyện xấu. Không ngờ chúng vu cho chàng tội lớn đến thế. Doãn Hoàn Doãn cố trấn tĩnh, gạt nước mắt nhìn Nguyễn Trực Nhẫn:
– Anh Thịnh bây giờ ở đâu?
– Chúng đang đưa quan Thái sư về đại lao. Sẽ không một ai được tới gần. Mọi chuyện giờ không nói cặn kẽ được. Bây giờ phải xem cần làm gì.
Có tiếng mở cổng. Ngó ra thấy Hà Ngô Tự. Tin đồn nhanh quá.
Hà Ngô Tự hấp hả:
– Có quá nhiều điều vô lý. Nhưng sự việc xảy ra rồi. Huynh đệ ta xem trong thư phòng quan Thái sư có gì bị chúng làm cớ vu tội không?
Nguyễn Trực Nhẫn hỏi Doãn Hoàn Doãn:
– Những ngày gần đây lệnh bà có nghe quan Thái sư dặn dò gì không?
– Giờ mà anh còn gọi em là lệnh bà. Từ khi biết tin có người muốn vu hại mình, anh Thịnh nhắc em phải cẩn trọng trông nom nhà cửa nhưng không dặn cụ thể việc gì.
– Chúng ta vào thư phòng.
Mọi thứ vẫn như cũ. Không có gì khác lạ. Nguyễn Trực Nhẫn chợt hỏi:
– Tên hề hầu người Đại Lý ở đâu?
Doãn Hoàn Doãn chỉ ra sau dinh:
– Anh ta cùng với các gia nhân ở dẫy nhà ngang.
Nguyễn Trực Nhẫn nói với Doãn và Hà Ngô Tự:
– Khi nãy ngoài bến, tên lính nói với đệ là quan Thái sư bị bắt cùng tấm áo da hổ. Có phải tấm áo da hổ của tên hề hầu không?
Mọi người hối hả. Dãy nhà vắng tanh. Chỉ còn lão bộc già đang quỳ khóc bên lối đi:
– Bẩm các đại quan. Nghe tin dữ họ trốn hết rồi.
Nói xong lão lại khóc ngằn ngặt. Doãn Hoàn Doãn đỡ lão bộc lên:
– Bác có thấy tên hề hầu đâu không?
– Bẩm lệnh bà, từ sáng tới giờ chưa nhìn thấy nó ạ.
Hà Ngô Tự hỏi:
– Ông lão chỉ xem phòng nó ở đâu.
– Dạ, kia cửa vẫn đóng.
Ba người lại đó. Lão bộc lật đật theo sau. Nguyễn Trực Nhẫn gõ cửa. Không trả lời. Ấn mạnh, cửa chốt trong.
– Hay nó vẫn ngủ?
Lão Bộc đập cửa gọi lớn. Im phắc. Có gì đó không bình thường. Nguyễn Trực Nhẫn bảo:
– Ông lão có cái gì mở cửa được không. Ta thấy lạ lắm.
Lão bộc lập cập chạy vào kho rồi đem đến một đoạn sắt dẹt như chiếc mai. Cửa bật ra. Ai nấy sững sờ. Tên hề hầu người Đại Lý nằm chết trên giường. Nguyễn Trực Nhẫn mở cửa sổ, săm soi:
– Bị kẻ nào đó giết. Vết đâm rất lẹm, mới vài canh giờ. Không ai đụng vào, để nguyên đó cho người bên sảnh cơ mật truy xét.
Doãn Hoàn Doãn hai bàn tay bịt chặt miệng run rẩy:
– Ai làm chuyện ác này. Họ giết tên hầu hề để làm gì?
Hà Ngô Tự nói với lão bộc:
– Ông lão xem có mất gì không?
Lão bộc lập cập mở cái tủ lớn bằng gỗ. Mọi thứ dùng làm trò của tên hầu hề vẫn nguyên vẹn, sắp xếp ngăn nắp. Đã nhiều lần giúp Lưu Chủng chuẩn bị diễn trò, lão thuộc hết nó để thứ gì ở đâu. Chợt lão bộc bật thưa:
– Thưa quan lớn, tất cả nguyên vẹn. Chỉ không thấy tấm áo da hổ nó vẫn treo chỗ này.
Nguyễn Trực Nhẫn giật mình nhìn Hà Ngô Tự:
– Vậy là rõ rồi. Sáng sớm nay có kẻ đã vào đây đâm chết tên hề hầu, lấy chiếc áo da hổ chờ lúc lộn xộn, sương mù ném vào thuyền quan Thái sư vu cho ngài tội giả hổ hại vua.
Doãn Hoàn Doãn thốt lên.
– Trời! Sao mà họ độc ác đến vậy.
Lão bộc lại ôm mặt khóc. Hà Ngô Tự vẫy Nguyễn Trực Nhẫn và Doãn Hoàn Doãn theo mình lên nhà trên. Nhìn Doãn với ánh mắt xa xót thương cảm, Hà Ngô Tự bảo:
– Cái áo da hổ ấy từ trong dinh quan Thái sư. Lúc này không thể cãi được. Phu nhân ngay lập tức trốn đi. Đi đâu cũng được nhưng không về Bảo Tháp hoặc Điền Mô. Cũng không đến chỗ em Hoàng Mai.
Doãn Hoàn Doãn trở nên bình tĩnh một cách lạ kỳ:
– Em nghe anh. Chỉ mong hai anh cố xin đức vua xem xét minh oan cho anh Thịnh
Nguyễn Trực Nhẫn:
– Huynh đệ chúng tôi sẽ làm hết sức mình. Phu nhân hãy đi ngay đi. Lính triều đình sớm đến bây giờ.
Hà Ngô Tự gợi ý:
– Huynh ở bên Võ ban thu xếp việc này kín hơn. Tạm đưa phu nhân lánh đâu đó.
Nguyễn Trực Nhẫn nghe thế liền nhớ tới Vũ Uẩn đang làm Điện tiền chỉ huy sứ. Vũ Uẩn quê phủ Châu Phong, một người bạn tốt, cùng đỗ một khoa thi với họ. Nguyễn Trực Nhẫn nói:
– Đệ sẽ nhờ huynh Vũ Uẩn thu xếp chỗ lánh cho phu nhân.
Họ chia tay ngậm ngùi. Doãn Hoàn Doãn chạy ra sân ôm lấy người lão bộc. Nàng nói trong nước mắt:
– Xin đa tạ bác bao năm nay hết lòng với vợ chồng con. Xin bác nhận một lạy này.
Lão bộc tã tượi nước mắt đỡ Doãn lên:
– Xin lệnh bà đừng làm thế. Lão già này tổn thọ mất. Lão không bao giờ tin quan Thái sư có ý hại vua. Nhưng sự thể đã xảy ra vậy, bà hãy mau trốn đi. Lão ở lại đây trông nom cửa nhà. Nếu sau này còn sống lão lại mong được hầu hạ quan Thái sư và lệnh bà.
Vua Lý Nhân Tông thiết triều ngay sau hôm xảy ra vụ việc. Hoàng Thái phi Ỷ Lan và Thái úy Lý Thường Kiệt đều không có mặt ở Thăng Long. Tâm trạng vua giận dữ, hoang mang. Có điều gì đó thật khó hiểu. Nhưng Lê Văn Thịnh cùng cái áo da hổ chình ình trước mặt khiến ngài không biết nói sao.
Thái phó Hỏa Văn Ngọ, Hữu vũ vệ Thái Bá, Viên ngoại lang Đỗ Chùy… mặt đằng đằng sát khí. Quốc sư Khô Đầu cũng căm tức ra mặt. Đứng ra bảo vệ cho Thái sư Lê Văn Thịnh có Tả tham tri chính sự Hà Ngô Tự, Đô thống nguyên soái Nguyễn Trực Nhẫn và Điền tiền chỉ huy sứ Vũ Uẩn.
Hỏa Văn Ngọ dâng tấu:
– Muôn tâu đức vua, mưu hại vua là tội đứng đầu thập ác. Phải tru di cửu tộc. Xin bệ hạ xuống chỉ.
Hà Ngô Tự tâu:
– Muôn tâu bệ hạ. Thần xem ra vụ án này có quá nhiều uẩn khúc. Thái sư Lê Văn Thịnh là người lầu thông kinh sách thánh hiền. Biết giữ nghiêm đạo quân thần, không thể nào lại có ý hại vua. Kính mong bệ hạ xem xét để khỏi oan cho Thái sư.
Thái Bá chèn lời:
– Hành động mưu hại vua đã rõ như ban ngày. Các vị đại quan hầu vua trên hồ Dâm Đàm lúc đó đều có mặt ở đây. Tấm áo da hổ là từ trong dinh Lê Văn Thịnh. Ai cũng nhận ra. Thịnh muốn hại vua để cướp ngôi. Tội trạng đã rõ rành rành. Quan Tả tham tri không có mặt ở đó sao lại dám gỡ tội cho Lê Văn Thịnh.
Nguyễn Trực Nhẫn bẩm tấu:
– Muôn tâu bệ hạ, ngay khi xảy ra vụ việc, hạ thần đã cho người truy tìm tên hề hầu người Đại Lý, gia nô trong dinh quan thái sư thì thấy hắn đã bị giết sáng sớm nay khi còn đang ngủ trên giường. Thủ phạm là một tay cao thủ. Vết đâm trúng tim, rất lão luyện. Tấm áo da hổ ấy đúng là của tên hề hầu trong dinh quan Thái sư nhưng họ giết tên hề hầu làm gì, ngoài việc lấy cắp tấm áo đó. Hạ thần mạo muội cho rằng có người dựng lên vụ này để hại quan Thái sư ạ.
Thái phó Hỏa Vân Ngọ thét lên:
– Lộng ngôn. Phạm thượng. Sự việc diễn ra ngay trước mắt hoàng thượng, đức vua cũng nhìn thấy, ngươi ở trên bờ biết gì mà bao biện xằng.
Đỗ Chùy đế theo:
– Quan Đô thống nguyên soái nói thế là nhằm ám chỉ ai?
Hà Ngô Tự:
– Muôn tâu bệ hạ, chúng thần đã xem xét rất kỹ. Phòng ở của tên hề hầu cửa ra vào đóng chặt. Cài chốt trong. Kẻ sát nhân thân thủ rất tinh luyện. Hắn vào bằng cửa sổ. Giết tên hề hầu bằng nhát dao rất gọn ghẽ. Và chỉ lấy đi cái áo da hổ. Quả thật chuyện này tình ngay lý gian, kính mong đèn trời soi xét.
Vũ Uẩn tâu:
– Muôn tâu đức vua, vụ đại nghịch lớn thế này mà không có a tòng, bè đảng, một mình quan Thái sư làm thì thật lạ. Kính xin bệ hạ gia ân, sai các sở điều tra thật kỹ ạ.
Muốn vua Lý Nhân Tông khép tội Lê Văn Thịnh thật nhanh. Hỏa Văn Ngọ ngọt nhạt vẻ nhân đức:
– Muôn tâu đức vua, thần cũng vô cùng lấy làm tiếc cho Thái sư, trạng nguyên Lê Văn Thịnh. Đúng là Lê Văn Thịnh làm việc này mà không có ai trong tộc họ hoặc bè đảng tham gia. Xét công lao trước đây của Lê Văn Thịnh thần xin đức vua gia ân tru di tam tộc thay bằng tru di cửu tộc.
Hà Ngô Tự, Nguyễn Trực Nhẫn và Vũ Uẩn lại quỳ mọp xuống xin cho Lê Văn Thịnh. Lời tấu của Hỏa Văn Ngọ, Lưu Chủng, Thái Bá… chỉ cố ghép Lê Văn Thịnh tội chết cho nhanh. Hà Ngô Tự, Nguyễn Trực Nhẫn, Vũ Uẩn ra sức xin vua tha chết cho Lê Văn Thịnh. Lý Nhân Tông quá bối rối. Chuyện cái chết của tên hầu hề và cái áo da hổ bị đánh cắp là một tình tiết mới. Vua cũng đã bình tĩnh lại. Rất có thể như Hà Ngô Tự nói ở đây có gì đó như tình ngay lý gian. Không thể vội vã. Để dẹp yên cả hai bên vua gắt lên. Quần thần run rẩy:
– Các ngươi khám xét thật kỹ nơi ở của Lê Văn Thịnh. Cả ở trên quê ông ta. Việc này ta giao cho Đô thống nguyên soái Nguyễn Trực Nhẫn và Hữu vũ vệ Thái Bá. Hai ngươi làm nhanh và bẩm tấu rõ ràng cho ta.
Quần thần chưa kịp phản ứng, Lý Nhân Tông rời ngai vàng bước nhanh vào nội điện. Chi hậu phụng ngự giọng ai ái:
– Bãi triều.
… Dinh thự của Thái sư Lê Văn Thịnh ở kinh thành Thăng Long và vườn, nhà ông ở thôn Bảo Tháp, Đông Cứu bị lính triều đình đào xới đến không còn một thước đất nguyên vẹn. Nguyễn Trực Nhẫn cùng Thái Bá giám sát chặt. Trước khi thực hiện lệnh vua, Nguyễn Trực Nhẫn nói với Hà Ngô Tự:
– Đệ tin quan Thái sư lòng ngay dạ thẳng. Sẽ chẳng có gì giấu giếm đâu. Vàng bạc của cải càng không có.
Hà Ngô Tự nhắc:
– Tuy vậy, huynh cần hết sức đề phòng. Thái Bá có thể lại làm cái trò bẩn thỉu như vừa rồi thì rất nguy đến tính mạng quan Thái sư.
– Huynh nhắc thế là rất phải. Đệ sẽ chọn những tên lính tin cẩn kèm chặt từng tên lính của Thái Bá.
– Phải làm như vậy.
Thái phó Hỏa Văn Ngọ cũng có cuộc dặn riêng Thái Bá:
– Ta nghe nói lần đi thương thảo đòi đất, Lê Văn Thịnh kết thân với Thành Trạc vì thế mà đồng ý để nhà Tống chiếm giữ hai động Vật Dương Vật Ác. Ông ta có thể nhận được rất nhiều vàng bạc của nhà Tống. Chắc chắn sẽ chôn ở quê hoặc trong dinh thự.
Thái Bá hỏi:
– Vậy hạ quan phải làm gì?
– Ta nghĩ khám xét thì cứ việc, nhưng ngươi hãy chọn những tên lính tin cậy. Nếu phát hiện ra của cải vàng bạc thì giấu biệt đi. Đừng để cho Nguyễn Trực Nhẫn biết.
Thái Bá chắp tay:
– Hạ quan xin tuân lệnh quan Thái phó đại nhân. Nhưng nếu không giấu được ạ?
– Không giấu được thì bắt Nguyễn Trực Nhẫn cùng viết thành tờ chứng.
Hỏa Văn Ngọ từ hôm lập mưu hại được Lê Văn Thịnh tỏ ra rất phấn chấn. Ngọ hỏi lại Thái Bá:
– Ngươi biết ta bắt Nguyễn Trực Nhẫn phải làm tờ chứng để làm gì không?
– Dạ, hạ quan quả thật chưa biết thâm ý cao siêu của Thái phó đại nhân ạ.
– Cái mớ giấy tờ đồng ý cho nhà Tống giữ lại hai động Vật Dương, Vật Ác mà Lưu Chủng sang Nam Ninh sao lục về ấy, là tội khi quân rất lớn của Lê Văn Thịnh. Ta đã trình bẩm lên đức vua. Nhưng ngài ngự không muốn khới lại. Nếu phát hiện ra vàng bạc chôn giấu thì chứng tỏ Lê Văn Thịnh nhận hối lộ của nhà Tống. Ta sẽ khới lại vụ án đòi đất. Nhiều tội gộp lại, nhất định phải khiến Lê Văn Thịnh bay đầu.
– Hạ quan bái phục cao kiến của Thái phó đại nhân … bái phục… bái phục…
Nhưng rồi tất cả đều tiu nghỉu. Lính triều đình chẳng tìm ra bất cứ một thứ gì để buộc tội Thái sư Lê Văn Thịnh. Vua Lý Nhân Tông nghe Nguyễn Trực Nhẫn và Thái Bá trình bản tấu càng thêm phân vân. Mấy lần Hỏa Văn Ngọ xin vua hạ chỉ xử tội chết Lê Văn Thịnh nhưng Lý Nhân Tông chưa chuẩn tấu.
Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích của chương 26. Mời bạn nghe cùng BÚC CÁC:
(30).“Bính Tý, năm thứ 5 (1096) (Tống, Thiệu Thánh năm thứ 3). Mùa xuân, tháng 3, Lê Văn Thịnh mưu làm phản, tha tội chết, an trí ở Thao Giang. Theo Đại Việt sử ký toàn thư, NXB Hồng Đức, 2020, tr.254).