Trở lại câu chuyện từ hơn một năm trước. Đúng vào lúc phe bảo thủ do Hỏa Văn Ngọ cầm đầu ráo riết chống lại chính sách cải cách kinh tế. Thái sư Lê Văn Thịnh cải dạng thành một thầy đồ lang thang ra chợ tìm hiểu thực trạng buôn bán của giới thương gia. Ông sẽ viết một bản tấu trình lên vua Lý Nhân Tông. Lần xuống phường Giang Khẩu, bất ngờ ông gặp lại Dương Triệu, chủ quán sách người Việt ở chợ Vĩnh Bình hơn mười năm trước. Dương Triệu là cháu, gọi Hoàng hậu Thượng Dương bằng cô ruột. Tại sao Dương Triệu lại trở về Thăng Long, mở quán sách? Lê Văn Thịnh vui vẻ chào trước:
– Chào ông chủ Dương.
Chủ quán sách ngỡ ngàng, một lúc sau mới nhớ ra. Ông ta vái thật thấp:
– Ôi niềm vinh hạnh nào đậu vào vai mà tôi lại được quan Thái sư, trạng nguyên đại nhân ghé thăm thế này. Mà sao Thái sư lại ăn vận như vậy.
Lê Văn Thịnh cười xòa:
– Ông chủ Dương về Thăng Long từ bao giờ. Công việc suôn sẻ may mắn chứ?
– Dạ, thưa…
Lê Văn Thịnh giơ tay ngăn Dương Triệu không phải thưa bẩm:
– Tôi muốn tận mắt thấy việc buôn bán kinh doanh của người dân nên cải dạng thế này. Xin ông Dương cứ gọi tôi là ông đồ.
– Vâng, thưa ông đồ. Tôi trở lại Thăng Long được mấy năm rồi. Cái nghề bán sách là nghiệp tổ tông truyền lại. Không bỏ được. Ơn ông đồ hỏi thăm, cũng chỉ gọi là đủ ăn, đủ mặc thôi ạ.
– Tôi biết. Ở Đại Việt hay bên nước Tống cũng thế cả thôi. Nghiệp chữ nghĩa, bút nghiên đủ trang trải cuộc sống là may rồi. Ông đem cả vợ con về ư. Sao tôi thấy cửa nhà vắng vẻ thế?
– Vâng, chả giấu gì, tôi nhớ quê, nhớ nước mà về. Chứ vài quyển sách vốn liếng bao nhiêu mà đưa cả bầu đoàn thê tử theo. Tôi về một mình thôi.
Lê Văn Thịnh thấy làm lạ:
– Dạo ở Vĩnh Bình tôi thấy ông làm ăn có vẻ ổn. Nhớ quê thì về thăm, chứ buôn bán một nơi vợ con một nẻo thì vất vả quá.
– Dạ… dạ…
Lê Văn Thịnh nhận ra một chút bối rối trên gương mặt ông chủ Dương. Hay cuộc sống vợ chồng ông ta gặp trục trặc gì? Thái sư Lê Văn Thịnh không tiện hỏi nữa. Lúc chia tay, Lê Văn Thịnh hẹn ít bữa lại ghé quán sách của ông Dương.
Lần sau ghé quán sách, mọi chuyện vẫn bình thường. Song lần thứ ba Lê Văn Thịnh đến thì Dương Triệu tỏ ra rất buồn và lo sợ. Mời Lê Văn Thịnh vào, đóng cửa quán, Dương Triệu khóc nói:
– Thưa quan Thái sư, tôi biết mình hết đường sống rồi. Sau nhiều ngày suy nghĩ, hôm nay tôi quyết định bẩm hết với quan Thái sư.
Lê Văn Thịnh vô cùng sửng sốt:
– Ông chủ Dương gặp chuyện không may gì mà đau lòng vậy. Cần giúp gì tôi rất sẵn lòng.
Dương Triệu quỳ xuống trước mặt Thái sư Lê Văn Thịnh:
– Xin quan Thái sư đại nhân cho kẻ phản quốc này được thú tội.
Thái sư Lê Văn Thịnh đỡ Dương Triệu lên:
– Ông Dương có gì cứ nói hết ra. Đừng sợ.
Dương Triệu lấy lại bình tĩnh thưa:
– Lần đầu gặp lại quan Thái sư ở Thăng Long, ngài hỏi sao tôi lại về nước một mình. Tôi đã rất sợ. Nhưng qua trò chuyện tôi biết quan Thái sư là người tốt, có tấm lòng nhân ái…
Dương Triệu dừng lời, đắn đo. Lê Văn Thịnh động viên:
– Hãy nói với tôi nào. Nói hết, đừng giấu gì cả. Tôi có thể giúp được ông.
Dương Triệu thở một hơi dài rồi nói:
– Thưa quan Thái sư đại nhân, thực ra tôi trở về Thăng Long không phải vì nhớ quê hay chuyện làm ăn buôn bán. Bốn năm trước, đứa con trai duy nhất của tôi bị vướng vào cờ bạc, nợ rất nhiều tiền. Chủ nợ là con viên Trưởng quan Biên trấn phủ Quảng Tây. Chúng bắt con trai tôi làm con tin, lệnh cho vợ chồng tôi trong ba ngày phải chồng đủ tiền trả. Nếu không chúng ném đầu con tôi vào quán sách. Vợ tôi chết ngất. Đại nhân bảo tôi kiếm đâu ra mấy trăm quan tiền một lúc. Đang hoảng loạn chưa biết tính sao thì một người lạ mặt đến gặp. Ông ta hứa sẽ chuộc con tôi ra. Xóa hết nợ nần. Đổi lại tôi phải về Thăng Long làm do thám cho nhà Tống.
Lê Văn Thịnh giật mình. Dương Triệu kể tiếp:
– Để cứu con trai, tôi đành phải nhận lời làm tay sai cho chúng. Một mình về Thăng Long, đem theo quán sách này. Vợ con bị chúng quản thúc bên ấy.
Thái sư Lê Văn Thịnh vẫn nhẹ nhàng:
– Ông chủ Dương quyết định nói với tôi chuyện này là rất đúng. Vậy từ ngày về, việc chúng giao cho ông là gì?
– Hàng ngày tôi làm quen với những người đến đây mua sách, đọc sách. Thấy ai hay chuyện tôi lân la làm quen. Có đủ hạng người mà. Được tin gì, tôi báo cho người liên lạc và nhận tiền thưởng. Tin càng tốt thì tiền thưởng càng nhiều.
Lê Văn Thịnh hỏi:
– Người liên lạc đó tên gì? Hắn đến nhận tin của ông vào ngày nào?
– Thưa quan Thái sư đại nhân, ông ta tên là Trần Văn Lái. Ngày thứ sáu cuối tuần ông Lái ghé quán sách của tôi vào lúc quán sắp đóng cửa.
– Hắn có nói tin đó chuyển cho ai không?
– Thưa… ông ta chỉ nói chuyển cho ông trùm.
– Ông trùm tên gì, ở đâu ông có biết không?
– Dạ, không biết ạ. Tôi chỉ được phép tiếp xúc, trao đổi việc với một người. Đó là ông Trần Văn Lái.
Thái Sư Lê Văn Thịnh ngồi lặng. Lúc sau hỏi tiếp:
– Từ khi nhận làm do thám cho nhà Tống, ông đã nắm được tin gì?
Dương Triệu thưa:
– Thưa quan Thái sư đại nhân, tôi nghĩ mình thuộc loại thấp nhất trong cái mạng lưới do thám nhà Tống ẩn mình ở Đại Việt. Tôi được chúng giao tìm hiểu tình cảm của người dân Đại Việt đối với triều đình nhà Lý. Quy luật mưa, nắng, nóng rét hằng năm lặp đi lặp lại ra sao. Khách đến mua sách, đọc sách nếu moi được gì thì càng tốt. Ngày nghỉ tôi lang thang quanh Thăng Long để ý việc canh gác, bảo vệ những chỗ như bến sông, cổng thành… Đôi khi cả chuyện các ông đồ dạy chữ thánh hiền cho học trò Đại Việt. Kinh sách nào của Trung Quốc được dùng làm sách dạy cho trẻ con. Linh tinh tạp nham lắm nhưng họ bảo tất cả đều có ích.
Thái sư Lê Văn Thịnh hỏi:
– Ông có nghe được chuyện gì trong nội bộ cung đình nhà Lý không?
– Dạ, không ạ. Quán sách của tôi sơ sài. Các quan lớn trong triều không ghé mua sách ở đây nên cũng không nghe được gì.
– Chẳng lẽ chúng ép buộc ông sang chỉ để làm những việc như thế.
– Vâng, thưa quan Thái sư đại nhân, đôi khi tôi cũng nghĩ như thế. Nhưng một lần tôi nắm được tin này có thể quan Thái sư cần biết.
Lê Văn Thịnh lắng nghe:
– Lần ấy Trần Văn Lái đến quán sách của tôi trong tâm trạng rất buồn. Trời thì mưa lớn, tôi mời ông ta ở lại. Mua đồ ăn tiếp Trần Văn Lái khá thịnh soạn. Ông ta uống say quá, không còn giữ mồm giữ miệng. Lái khoe là người được ông trùm rất tin tưởng. Có lần Lái được xuống du thuyền Quảng Đông đi ngắm cảnh sông Nhị Hà.
Thái sư Lê Văn Thịnh hỏi bất chợt:
– Hắn có nói tên ông trùm không?
– Không ạ. Chỉ bảo ông trùm là người rất giầu có. Tin do thám nào quan trọng ông trùm thưởng cho rất nhiều tiền.
Thái sư Lê Văn Thịnh lẩm bẩm: “Du thuyền Quảng Đông. Ông trùm…?”. Dương Triệu kéo Lê Văn Thịnh trở lại câu chuyện:
– Tôi hỏi ông ta, những người làm do thám lặt vặt như tôi có đông không. Lái bảo đông lắm. Cả một đội quân đến mấy trăm người. Ông trùm nuôi chúng mấy năm rồi, chờ cơ hội đến sẽ sai việc.
Lê Văn Thịnh lần nữa giật mình. Ông nhỏ nhẹ hỏi:
– Vậy vì sao hôm nay ông lại nói những chuyện tày trời này với tôi?
Dương Triệu ôm mặt khóc rưng rức. Tiếng khóc tức tưởi. Đôi vai rung lên bần bật:
– Xin quan Thái sư đại nhân tin tôi. Do hoàn cảnh ngày Hoàng hậu Thượng Dương bị chốn sống, cả nhà chúng tôi phải bỏ Thăng Long chạy sang đất Tống. Mỗi người mỗi ngả. Nhưng lúc nào tôi cũng nhắc mình là người Đại Việt. Không bao giờ phản quốc. Nào ngờ vì để cứu con trai đành phải nhắm mắt làm liều. Một tháng trước có người ở trại Vĩnh Bình sang cất hàng báo cho tôi biết. Con trai tôi bị chúng giết rồi. Chúng nó không tha thằng bé. Vợ tôi thấy cả chồng cả con bị chúng lừa, uất quá không chịu được đã chết theo con. Vậy là đời tôi mất hết. Mất vợ. Mất con. Mất tổ quốc… Đã mấy lần tôi định quyên sinh, nhưng tôi nghĩ mình chẳng may bị ép buộc làm tay sai cho nhà Tống, nay chúng phản tôi trước. Chúng cướp sạch mọi thứ của tôi. Tôi căm thù bọn nhà Tống đẩy gia đình tôi vào cảnh này. Vì thế tôi phải nói những điều mình biết để chuộc lỗi với đất nước, quê hương. Nhưng ở Thăng Long này tôi không có người thân. Chỉ có Thái sư đại nhân là người tôi có thể tin tưởng.
Lê Văn Thịnh cảm thông. Ông an ủi Dương Triệu:
– Đúng là số phận ông Dương quá nghiệt ngã. Tôi có lời chia buồn. Nhưng từ ngày gặp lại tôi, ông có cảm thấy mình bị ai đó theo dõi không?
Dương Triệu thưa:
– Tôi cũng không biết. Nhưng nghĩ là không. Đại nhân cải dạng làm ông đồ tới mua sách ít bị để ý.
Lê Văn Thịnh bảo:
– Ông làm do thám cho nhà Tống đúng là tệ hại. Nhưng cũng do bị bọn chúng ép buộc. Vậy tôi dặn ông cứ mở quán như bình thường. Đừng tỏ ra gì khác. Từ bây giờ ông Dương khéo léo tìm hiểu qua Trần Văn Lái, tên trùm do thám nhà Tống ở Thăng Long là ai? Mạng lưới Tống gian cài ở những đâu? Biết càng nhiều càng tốt. Nghĩa là ông do thám ngược lại. Làm việc này là ông chủ Dương đã chuộc lỗi với đất nước. Trả thù cho vợ, con. Tôi sẽ hết sức giúp ông.
Dương Triệu đã bình tĩnh trở lại. Ông ta nói:
– Hôm nay tôi kể hết với Thái sư đại nhân, lòng nhẹ nhõm nhiều. Tôi sẽ làm như ngài dặn. Nếu biết được gì tôi báo cho ngài cách nào?
Thái sư Lê Văn Thịnh bảo:
– Tôi sẽ tự tìm đến ông.
…
Câu chuyện giữa Thái sư Lê Văn Thịnh và người chủ quán sách Dương Triệu hóa ra không còn lần nào nữa. Ít hôm sau, đang đêm quán sách bị cháy. Kẻ nào đó buộc chặt cửa, đốt quán. Dương Triệu không ra thoát được. Lê Văn Thịnh tự hỏi: “Tay chân của Đản Hớn hay Hỏa Văn Ngọ làm chuyện này? Dù là kẻ nào thì chúng cũng đã biết Dương Triệu phản thùng. Và chính mình cũng đã bị chúng theo dõi”.
Mất đầu mối Dương Triệu nhưng Thái sư Lê Văn Thịnh có được những tin rất quan trọng về mạng lưới do thám của nhà Tống nằm ém mình ở Thăng Long. Chiếc du thuyền Quảng Đông và kẻ mang mật danh ông trùm… là đầu mối để lần theo mạng lưới đó.
Mối quan hệ giữa Thái phó Hỏa Văn Ngọ và trưởng hội buôn người Hoa Đản Hớn luôn hiển hiện trong suy nghĩ của Thái sư Lê Văn Thịnh. Ông dự định sẽ trình báo những gì mình biết với Quốc lão Thái úy Lý Thường Kiệt và nói cho hai người bạn thân thiết Hà Ngô Tự, Nguyễn Trực Nhẫn. Nhưng việc đó chưa làm được thì xảy ra chuyện lớn.