Ngày 24 tháng Chạp là phiên chợ Nghè cuối cùng trong năm của làng Điềng, hương Thuận Thành, phủ Thiên Đức. Vài người đi chợ sớm tá hỏa thấy một ông lão nằm chết trong quán chợ. Ai đó vội kiếm cái chiếu đắp tạm lên thi hài người xấu số. Đốt một bó hương to. Mùi hương xua loãng cảm giác lạnh lẽo.

Theo định lệ của triều đình, người hành khất lang thang chết ở đâu thì địa phương đó phải lo ma chay. Thương cảm. Tò mò. Mỗi người một câu:

– Khổ, tết nhất đến nơi. Ông cụ người đâu mà nằm chết ở đây.

– Nhìn cụ thương quá. Mặt mày quắc thước, sáng láng chứ đâu phải người thường.

Ông lang bán thuốc nam ở chợ vừa đến. Là người có chữ, ông bảo:

– Ai đó xem trong cái tay nải ông cụ có gì không.

Đọc chưa hết tờ giấy, ông lang vội qùy mọp xuống sợ hãi thốt lên:

– Trời ơi, đây là trạng nguyên khai khoa, Thái sư Lê Văn Thịnh. Ngài đi đâu mà nằm lại đất này. Ngài chọn làng Điềng mình làm nơi an nghỉ bà con ơi.

Tiếng khóc nức lên. Tin bay vào xóm Nghè. Lan nhanh khắp làng Điềng. Người dân bỏ hết việc chạy ra. Không ai bảo ai, mấy trăm con người cùng sụp xuống lạy. Tiếng ông lang:

– Đây gần kinh đô. Quan Thái sư vẫn bị mang cái tiếng giết vua. Tội nặng lắm. Trên mà biết thì rắc rối to.

Mọi người nhướn nhác hỏi:

– Vậy phải làm sao bây giờ?

– Không thể bỏ mặc quan Thái sư nằm thế này.

– Tạm giấu cụ đi đã, rồi tính cách báo cho nhà chức dịch. Bà con đừng ai hở chuyện này kẻo cả làng bị vạ.

Mấy thanh niên hăng hái:

– Để chúng cháu lấy thuyền đưa quan Thái sư ra đầm sen giấu ạ.

– Ừ. Các cháu làm đi. Bà con ai nấy giải tán. Các cụ cao tuổi ở lại bàn xem phải làm gì.

Không ai muốn về. Phiên chợ hôm ấy bỏ. Bốn chàng trai khỏe mạnh ghé chiếc thuyền nan vào sát quán chợ. Họ rước thi hài quan Thái sư lên thuyền. Không dùng mái chèo, họ men theo bờ sông Dâu đẩy về đầm sen. Mùa này sen tàn, nhưng lá còn rậm. Chừng khoảng một dặm, phía trước chùa Bút Tháp một cánh đồng, họ dừng thuyền. Chỗ ấy, bờ đất rộng rãi, thế đất cao. Đặt quan thái sư nằm nghiêm ngắn. để cái tay nải của ngài bên cạnh. Họ quỳ lạy, rồi úp cái thuyền nan lên. Nhìn bên ngoài không phát hiện ra.

Chức sắc làng Điềng mỗi người một ý:

– Quan Thái sư, trạng nguyên khai khoa chọn làng ta làm nơi yên nghỉ là phúc lớn cho làng. Tôi nghĩ ta cứ làm ma to. An táng cho ngài đàng hoàng, tử tế.

Có người lo:

– Nhưng luật triều đình nghiêm lắm. Thôn ta vẫn phải trình báo lên hương, giáp. Chủ đô giáp mình cũng là người tốt. Chắc không có chuyện gì đâu. “Nghĩa tử là nghĩa tận”.

Lại có người hiến kế:

– Hay làng ta cứ làm giấu. Lặng lẽ an táng cho ngài trong nghĩa địa của làng?

– Không được. Bách nhân bách khẩu. Quan hương, quan phủ thế nào cũng hay tin.

Ông lang góp lời:

– Dẫu là vậy, nhưng để ngài nằm thế không được. Dân gian ai cũng biết quan Thái sư bị bọn người xấu trong cung đình hãm hại. Ngài chết tức tưởi quá. Phải an táng chu đáo cho ngài.

– Tôi thuận tình với thầy. Lòng dân cũng là lòng trời. Cứ trình báo lên Chủ đô như vậy.

Sáng hôm sau, tiên chỉ làng Điềng khăn đóng áo the nghiêm cẩn. Chủ đô cũng là một Nho sinh. Nhận tin trạng nguyên khai khoa, Thái sư Lê Văn Thịnh chọn quê mình làm nơi yên nghỉ ông rất xúc động:

– Tôi đồng lòng với bà con. Ta tạm chưa bẩm báo gì lên quan trên. Cả làng cả giáp làm ma thật chu đáo cho quan trạng. Bây giờ mời các cụ ta cùng đến nơi ngài nằm.

Đoàn người kéo nhau ra đầm sen. Tất cả thất kinh. Không thấy thuyền đâu. Bờ đất ven sông Dâu chỗ này vốn rộng rãi, nay lừng lững một ụ mối khổng lồ. Người đứng bên này không nhìn thấy bên kia. Ai đó kính cẩn thốt lên:

– Ngôi mộ kết rồi. Thiên táng! Thiên táng! Quan Thái sư là người trời. Trời đem ngài đi rồi. Quan ngài thiêng lắm. Thiêng lắm!

Ngoảnh nhìn vào xóm Nghè, dân làng Điềng quỳ dọc đường làng. Quỳ trên bờ ruộng, trên bờ sông Dâu. Họ hướng về nơi quan thái sư Lê Văn Thịnh nằm. Tiếng khóc thống thiết:

– Trời đem ngài về đây. Ngài là phúc thần, là thành hoàng của đất này rồi. Lòng trời muốn vậy.

Một cụ cao tuổi bảo:

– Không đụng đến nữa. Cứ để thế mà xây lên thôi.

Vị chủ đô mắt đỏ hoe:

– Ai cũng biết quan Thái sư bị kẻ xấu vu oan, nhưng triều đình chưa gỡ tội cho ngài. Làng ta có phúc nên ngài chọn làm nơi yên nghỉ. Song cả làng phải kín đáo. Đừng hở ra đây là mộ quan Thái sư. Lúc này chưa xây cất gì. Cứ tạm đắp đất lên đã. Đợi nghe ngóng xem minh tình thế nào rồi xây lăng mộ cho ngài sau.

Một cụ hỏi:

– Có cử người lên Bảo Tháp báo cho quê ngài biết chứ?

– Chuyện ấy cũng để sau. Trời mang ngài đi rồi. Mọi việc chúng ta làm đều là cái lễ của người trần mắt thịt cho yên lòng, cho phải đạo mà thôi. Ta sẽ báo lên Bảo Tháp khi thuận dịp.

Các cụ đều cho thế là phải. Hôm ấy cả làng Điềng nghỉ việc để làm ma quan Thái sư. Một đám tang chung. Chưa bao giờ có một đám ma của cả làng, cả giáp như thế. Ai cũng tự hào quan Thái sư, trạng nguyên khai khoa chọn làng mình làm nơi yên nghỉ. Vậy là đất này có phước lắm.

Mấy chục con thuyền chở đất từ trong xóm Nghè ra. Trai tráng chuyển lên đắp trùm kín ụ mối. Nấm đất lừng lững vô danh trên bờ sông Dâu.

Năm tháng qua đi, người lạ, khách thập phương viếng chùa, dự lễ hội Tứ pháp ra thăm đầm sen. Họ tò mò về nấm đất lạ, dân làng Điềng đều bảo mả người hành khất, ăn mày. Dân làng làm phúc chôn ở đây.

Hàng năm vào ngày 24 tháng Chạp (33) đã thành lệ, làng Điềng làm giỗ quan Thái sư. Một lễ cúng chung ngoài đình rồi về nhà nào cúng riêng nhà nấy. Quan Thái sư, trạng nguyên khai khoa Lê Văn Thịnh đã thành phúc thần của từng nhà dân làng Điềng. Trong cỗ cúng bao giờ cũng có khúc cá chép nướng và bát cháo hoa.

Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích của chương 37. Mời bạn nghe cùng BÚC CÁC:
 

(32) Chợ Nghè, làng Điềng, hương Thuân Thành, phủ Thiên Đức, nay là xã Đình Tổ, huyện Thuận Thành, Bắc Ninh – Nơi yên nghỉ của thái sư, trạng nguyên Lê Văn Thịnh. Ở đó người dân xây một ngôi Nghè, thờ cụ Lê Văn Thịnh.

(33) Thái sư, trạng nguyên Lê Văn Thịnh qua đời ngày 24 tháng Chạp năm 1096.