Một đêm giữa tuần trăng già cuối năm Ất Mùi (1095) Khiêm Tản, viên Ngục lại cai quản Trại đầu Thao Giang mơ một giấc hãi hùng. Hắn thấy người đổ mồ hôi như tắm. Đám hùm beo trong rừng nhớn nhác hỗn loạn. Chúng hực lên vón cục vào nhau lao về các vòm hang hun hút cheo leo lưng núi. Tiếng hổ gầm chuyển đất. Tiếng sói tru thê thiết thâu đêm. Mỗi lần con sói chúa ngửa cổ lên, mặt trăng lại mờ mịt. Quang cảnh vô cùng thê lương. Mây đen dồn ứ. Không khác gì ngày tận thế. Lính canh xua tội đồ vào các ngăn trại, cài chặt then. Suốt đêm cả lính với tù run bần bật không biết chuyện gì sắp xảy ra.

Sau một cơn vật vã, Khiêm Tản mới biết mình ngủ mơ. Đã nhiều năm cai quản trại tù này, chưa bao giờ Khiêm Tản ngủ mơ kinh sợ đến như vậy. Nghĩ mình sống quá lâu trong cảnh nghiệt ngã, với những con người dữ dằn không còn gì để mất như đám tù khổ sai chung thân mà tự kỷ ám thị nên sinh ra thế. “Thao Giang nước độc, lâm u. Hùm beo trấn ải, sói tru trăng mờ”. Câu ca của cư dân vùng thâm sơn cùng cốc này xuất hiện từ bao giờ không ai biết. Nó nói về vùng rừng núi kẹp giữa dòng chảy của hai con sông lớn Thao Giang, Đà Giang. Từ thời hồng hoang nơi đây đã được coi là lãnh địa của hùm beo và sói dữ. Rất ít người sinh tụ.

Mấy chục năm trước, thời vua Lý Thái Tông, triều đình chọn mảnh đất hiểm trở, dữ dằn này dựng một trại tù lớn. Trại đầu Thao Giang, nằm trong một lũng thấp. Vùng đất phù sa cổ được hai con sông bồi đắp từ rất lâu rồi. Nơi ấy có cánh đồng hành xác đám tù khổ sai chung thân. Người tù đội nắng, mưa trồng lúa, hoa mầu, xẻ gỗ, đóng đồ… Chỉ những kẻ lĩnh án nặng, không còn cơ hội trở về với cuộc sống xã hội, mới đem giam tại đây. Lao động khổ sai cho đến lúc chết.

Đường vào Trại đầu Thao Giang chỉ có một, từ bến sông lên. Sau trại có đường mòn nhỏ dẫn lên bản người Mường cách khoảng mười dặm. Hai bề còn lại đều là núi cao hiểm trở, cheo leo. Một bãi tha ma lớn với hàng ngàn nắm đất sơ sài vô chủ cũng nằm cheo leo sườn núi. Mộ phần của người tù. Họ chết bởi lao tù cực nhọc. Số ít bị bệnh tật hoặc bị hành quyết do trốn trại. Trại tù dày đặc lính canh. Đã vào đây thì không ra được nữa. Trừ cái chết sẽ đem người tù lên nhập vào cái bãi tha ma kia.

Trại đầu Thao Giang nổi tiếng còn vì sự khắc nghiệt của thời tiết thung thổ rừng già, nước độc. Có lẽ cuộc đấu tranh sinh tồn ở đất này chỉ diễn ra trong khu rừng thâm u giữa những con thú ăn thịt lẫn nhau. Và mảnh sống thoi thóp của người tù trong trại. Giấc mơ làm viên ngục lại Khiêm Tản bị cảm giác nặng nề, sợ sệt mãi. Cho đến một hôm, Khiêm Tản thấy như giấc mơ ấy liên quan đến một chuyện. Một chuyện mà chỉ nghe thôi cũng kinh sợ thất thần.

… Lửng trưa ngày cuối năm, Đô thống nguyên soái Nguyễn Trực Nhẫn đưa lên trại đầu một cũi tù lớn. Trong đó chỉ có một tù nhân. Chuyện lạ xưa nay. Trại đầu Thao Giang nằm trong Võ ban, thuộc quyền cai quản của Quốc lão Thái úy Lý Thường Kiệt. Ngoài việc trông coi tù, Trại đầu Thao Giang do nằm ở vị trí rất quan yếu trong kế sách phòng bị an ninh của Đại Việt nên thường xuyên có võ quan lên kiểm tra. Quốc lão Thái úy Lý Thường Kiệt cũng đã từng đến đây thị sát. Đô thống nguyên soái Nguyễn Trực Nhẫn lên nhiều lần. Đích thân quan lớn Đô thống dẫn tội đồ lên trại như thế này thì chưa bao giờ có. Cũi tù che kín mít. Đưa người tù vào trong phòng, Nguyễn Trực Nhẫn cho gọi riêng Khiêm Tản tới:

– Hôm nay ta đưa lên giao cho ngươi một vị đại quan. Đây không phải tù nhân. Ngươi phải hết lòng phục dịch, tạo cho ngài một cuộc sống tốt nhất.

Khiêm Tản thưa:

– Tiểu nhân xin nghe đại nhân sai bảo.

Nguyễn Trực Nhẫn lệnh mở cũi. Khiêm Tản càng rụng rời hồn vía. Hắn quỳ mọp xuống. Nguyễn Trực Nhẫn mời Lê Văn Thịnh ngồi và giới thiệu:

– Đây là Thái sư, trạng nguyên khai khoa Lê Văn Thịnh.

Ngục lại Khiêm Tản đổ mồ hôi như tắm. Hắn chợt nghĩ tới giấc mơ lạ lùng hôm trước chắc là ứng với sự việc này. Thái sư Lê Văn Thịnh tuổi Dần. Ngài chính là con hổ chúa. Vì thế mà hổ báo, sói dữ trong rừng nhớn nhác kinh sợ như động rừng. Sống ở cái nơi không hẳn là trần gian cũng không hẳn là địa ngục này, Khiêm Tản linh cảm hẳn phải có ẩn khuất gì đây nên trời mới báo mộng ra thế. Khiêm Tản lập bập:

– Tiểu nhân chờ lệnh của đại nhân ạ.

Nguyễn Trực Nhẫn thân tình mời viên ngục lại ngồi vào cái ghế trước mặt. Khiêm Tản vẫn run. Muốn hỏi mà không dám hỏi. “Tù nhân” đang ngồi trước mặt hắn quyền nghiêng xã tắc, chỉ đứng sau đức vua. Tiếng tăm lừng lẫy khắp Đại Việt, vậy mà cơn cớ sao ra nông nỗi này. Nguyễn Trực Nhẫn nhắc lại:

– Quan Thái sư Lê Văn Thịnh không có tội. Ngài bị bọn xấu hãm hại mà lâm chốn lao tù. Đức vua cũng biết thế. Thái sư, trạng nguyên Lê Văn Thịnh là thầy dạy vua học nên ngài ngự có chỉ dụ đưa quan Thái sư lên đây an trí. Tiếng là ở tù nhưng ngầm trong thánh chỉ là ban cho dưỡng già. Vì vậy quan Thái sư không phải lao động như các tù nhân khác.

– Dạ, tiểu nhân hiểu rồi ạ.

– Ta phải dặn riêng ngươi như thế. Chuyện này chỉ mình ngươi được biết.

– Tiểu nhân sẽ hết lòng quan tâm đến Thái sư, nhưng xưa nay ở trại chưa bao giờ có tù nhân an trí. Xin quan lớn chỉ cho cách đối đãi ra sao.

Nguyễn Trực Nhẫn nghiêm giọng:

– Những lời sau đây là khẩu lệnh của Quốc lão Thái úy Lý Thường Kiệt sai ta nói với ngươi.

Khiêm Tản càng dúm tứ túc:

– Quan Thái sư là người rất thông tuệ. Ngài đứng đầu giới Nho học của Đại Việt ta. Nay lâm cảnh hàm oan này, Quốc lão lệnh cho ngươi hãy tìm khu đất tốt, dựng một nếp nhà riêng. Không cần lớn nhưng đủ ánh sáng. Quang cảnh thoáng đãng. Hàng ngày phục dịch cơm nước.

– Dạ, tiểu nhân xin tuân lệnh.

Nguyễn Trực Nhẫn nói thêm:

– Quan Thái sư được tùy nghi làm gì ngài muốn. Ngươi hãy giúp đỡ tận tình. Ta sẽ bẩm trình với Quốc lão Thái úy ghi công, coi đó là lòng trung thành của ngươi. Ta biết quan Thái sư rất giỏi dạy học và bốc thuốc trị bệnh. Ngươi hãy tạo điều kiện để quan Thái sư làm những việc đó nếu ngài muốn.

– Tuân lệnh quan lớn, tiểu nhân sẽ hết sức hầu hạ quan thái sư như lệnh của đại nhân.

Nguyễn Trực Nhẫn vỗ về cho Khiêm Tản an lòng:

– Đây không là lệnh của ta. Mà là lệnh của Quốc lão Thái úy. Ngươi cứ đường hoàng mà làm. Không phải sợ sệt gì cả. Nhưng ngoài ngươi ra không ai được biết danh tính quan Thái sư. Trừ những người của ta sai lên, ngươi không được để lộ nơi ở của quan Thái sư. Hàng tháng ta sẽ lên kiểm tra.

Cai trại Khiêm Tản cúi gập người nghe lệnh. Trước khi rời trại, Nguyễn Trực Nhẫn ngồi riêng với Lê Văn Thịnh. Họ bùi ngùi cầm tay nhau. Lê Văn Thịnh bảo:

– Hôm nay đệ nói với huynh một điều rất hệ trọng. Nó quá lớn, liên quan đến vận mệnh đất nước. Đệ đã phát hiện ra tội trạng của Hỏa Văn Ngọ, định tìm thêm chứng cứ rồi bẩm báo lên Quốc lão Thái úy và nói với hai huynh, nhưng Hỏa Văn Ngọ thâm hiểm và nhanh tay hơn, chính vì thế mà hắn quyết hại chết đệ.

Nguyễn Trực Nhẫn sửng sốt hỏi:

– Chuyện gì khiến quan Thái sư đắn đo đến thế?

– Lần đi đòi đất ở trại Vĩnh Bình, đệ gặp một người Việt làm nghề bán sách. Ông ta tên Dương Triệu, cháu gọi Hoàng hậu Thượng Dương là cô ruột. Năm trước đệ cải dạng làm thầy đồ xuống chợ xem chính sách cải cách kinh tế tác động đến giới buôn bán thế nào thì bất ngờ gặp Dương Triệu mở quán sách ở phường Giang Khẩu. Chuyện đời ông ta dài và bất hạnh lắm. Qua trò chuyện thì hóa ra Dương Triệu bị bọn quan lại nhà Tống ép sang Thăng Long làm do thám.

– Trời, chuyện nghiêm trọng thế mà huynh giấu bọn đệ.

– Đệ không giấu mà muốn qua Dương Triệu tìm hiểu thêm về mạng lưới Tống gian và tên trùm đang nằm ở Thăng Long.

– Vậy huynh đã tìm được gì thêm?

– Chưa tìm được gì. Chúng theo dõi đệ và sát hại Dương Triệu bằng vụ đốt quán sách. Nhưng lần gặp trước khi chết, Dương Triệu đã kể cho đệ hết những gì ông ta biết.

– Ôi, ngỡ ngàng quá. Nhưng hồng phúc nhà Lý lớn lắm. Đệ nghĩ rằng cuộc gặp bất ngờ của huynh với ông chủ quán sách Dương Triệu không phải ngẫu nhiên đâu. Trời mách bảo cho đấy.

Lê Văn Thịnh nói thêm:

– Khâu nối chuyện của Dương Triệu lại, đệ tin rằng Hỏa Văn Ngọ đã bị Đản Hớn mua chuộc. Mua chuộc hay trói buộc làm tay sai cho giặc Tống. Nhận quá nhiều tiền vàng của Đản Hớn, bị chúng khống chế.

Nguyễn Trực Nhẫn:

– Từ khi trở thành thông gia với đức vua, Hỏa Văn Ngọ tự coi mình là người trong Hoàng tộc. Hắn có thể uốn đức vua nghe theo ý mình. Và Đản Hớn đã quyết định nắm lấy Hỏa Vân Ngọ. Nếu đúng Đản Hớn cầm đầu mạng lưới Tống gian thì chúng đã gài được tên tay sai lớn nhất vào bên cạnh đức vua. Thật nguy quá. Nguy quá!

Lê Văn Thịnh nói:

– Đệ cũng nghĩ như vây. Trước đây khi thấy mối quan hệ thân mật giữa hai người đó, đệ nghĩ Đản Hớn làm thân với Hỏa Văn Ngọ để hắn tác động đức vua ưu ái cho công việc làm ăn của giới người Hoa. Nhưng giờ thì rõ ra chúng đang mưu đồ gì đó nghiêm trọng lắm.

Nguyễn Trực Nhẫn nói:

– Tin này của huynh rất quan trọng. Đệ sẽ bẩm báo ngay với Quốc lão Thái úy.

Lê Văn Thịnh cảm thấy nhẹ lòng khi nói được với Nguyễn Trực Nhẫn nghi ngờ của ông về Hỏa Văn Ngọ và Đản Hớn. Ông nhắc:

– Trước khi trình bẩm lên Quốc lão Thái úy, huynh nói với huynh Hà Ngô Tự. Việc không còn kín với Hỏa Văn Ngọ nữa. Bọn chúng không chỉ hại đệ mà có thể theo dõi cả hai huynh. Hãy hết sức cẩn trọng.

– Lời huynh căn dặn đệ sẽ nói với huynh Hà Ngô Tự.

Mãi sau Nguyễn Trực Nhẫn mới bịn rịn chia tay thái sư Lê Văn Thịnh:

– Hiền huynh ở lại đây. Đệ đã giao cho cai trại Khiêm Tản lo cho hiền huynh. Cái tiếng là đi đầy, nhưng Quốc lão Thái úy đã xin đức vua cho hiền huynh được nghỉ ngơi an trí. Ban đầu thì thế đã. Quần thần chính trực trong triều đều nghĩ hiền huynh bị vu oan. Mong hiền huynh đừng nghĩ ngợi nhiều.

Lê Văn Thịnh cảm động:

– Đệ thật chả biết lấy gì đền đáp tấm lòng của hai hiền huynh cùng Quốc lão Thái úy. Gặp phải tai họa này cũng là cái số của đệ còn nặng căn từ kiếp trước.

Nguyễn Trực Nhẫn hỏi:

– Hiền huynh có căn dặn gì thêm đệ không?

– Tuy không còn giúp được gì cho xã tắc, nhưng trong lòng đệ vẫn âu lo về bọn gian Tống. Hai hiền huynh cần giám sát chặt hành tung của Đản Hớn và Hoả Văn Ngọ. Quốc lão Thái úy sẽ có kế sách.

– Huynh yên tâm. Đây là chuyện mất còn của đất nước. Bọn đệ sẽ làm ngay để chặn bàn tay của chúng. Điều hiền huynh vừa kể là việc làm lớn nhất cho xã tắc rồi.

Lê Văn Thịnh ngần ngừ:

– Và… nhờ hai huynh cố gắng tìm nàng Doãn cùng gia đình em Hoàng Mai, cho họ biết tin đệ để họ an lòng.

– Chuyện đó hiền huynh không dặn, các đệ cũng sẽ làm. Ở nơi rừng sâu nước độc này, tuy không chịu cảnh tù đầy nhưng cũng làm con người dễ ốm đau, kiệt sức. Hiền huynh hãy nhẹ lòng vượt qua. Đệ sẽ xin phép Quốc lão Thái úy, thư thoảng lên thăm hiền huynh và báo tin nhà.

Lê Văn Thịnh rớm nước mắt. Ông ôm chặt Nguyễn Trực Nhẫn:

– Hiền huynh về đi kẻo đường xa trời tối mất. Cho đệ kính đa tạ sự bảo vệ và thương yêu của Quốc lão Thái úy đại nhân. Không có Quốc lão, mạng sống của đệ không giữ được.

… Đêm đầu tiên từ khi bị bắt, Thái sư Lê Văn Thịnh mới có được tâm trạng nhẹ nhõm đôi phần. Thôi thì số phận đã an bài thế. Điều cần nói đã nói được với Nguyễn Trực Nhẫn. Ông nhớ lại đầu đuôi những chuyện kinh hoàng vừa ập xuống đời mình. Lời của cai trại Khiêm Tản: “Đây là lãnh địa của hổ, báo và sói dữ”. Thịnh giật mình. Nghe sao mà quen quen. Nó rất giống với lời Hỏa Văn Ngọ khi hắn vào đại lao ở kinh thành hỏi cung ông. Thái sư Lê Văn Thịnh chỉ một mực im lặng, khinh bỉ nhìn tên phản quốc mà ông tin như vậy. Hỏa Văn Ngọ không cậy miệng được Lê Văn Thịnh liền thốt ra: “Thích làm hổ thì đưa hắn lên Thao Giang sống với hổ”. Lời hắn khi ấy Lê Văn Thịnh không để tâm. Giờ trùng khớp với nơi ông đến khiến Lê Văn Thịnh cảm thấy như định mệnh.

Con “hổ chúa” Lê Văn Thịnh bị đưa lên Trại đầu Thao Giang. Cầm tinh hổ. Sức học thần đồng được dân gian ca ngợi là “Hổ thần”, cuối đời lại về đúng lãnh địa của hổ để sống.

Để giúp bạn hiểu rõ hơn về nội dung, sau đây là phần chú thích của chương 27. Mời bạn nghe cùng BÚC CÁC:  

(31) “Trại đầu Thao Giang” là nơi giam giữ tù chung thân khổ sai của nhà Lý bên cạnh sông Thao, thuộc phủ Châu Phong (tỉnh Phú Thọ ngày nay).